2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Osmanlı Tarihi Konu Anlatımı

Kuruluş Zemin

Osmanlılar, Oğuzların Kayı Boyu’na mensuptur. Devletin ortaya çıktığı dönemde İlhanlı Devleti, Altın Orda Devleti ve Trabzon Rum İmparatorluğu siyasi varlığını sürdürüyordu. Bu durum, Osmanlıların yalnızca yerel bir beylik ortamında değil, çevresinde güçlü siyasî yapılar bulunan bir coğrafyada yükseldiğini gösterir. Osmanlı Devleti 1299 yılında Bilecik-Söğüt çevresinde kurulmuş kabul edilir. Osman Gazi’nin hüküm sürdüğü dönem 1299’dan 1324’e kadar uzanır.

Osman Gazi ve İlk Adımlar

Osman Gazi’nin ilk fethettiği yer Karacahisar’dır. Bizans’a karşı kazanılan ilk savaş ise Bapheon, yani Koyunhisar Savaşı’dır. Osmanlı’nın kuruluş yıllarında fetihler, küçük ama sürekli genişleyen bir siyasal alan oluşturdu. Bu erken dönemde devletin temeli askeri başarılar ve çevredeki yerleşimlerin ele geçirilmesiyle güçlendi. Osmanlı Devleti’nde ilk para bastıran ve ilk vergi uygulayan hükümdar da Osman Gazi’dir. Bu gelişme, siyasi hâkimiyetin yalnızca savaşla değil, yönetim düzeniyle de kurulduğunu gösterir.

Orhan Gazi Dönemi

İlk Osmanlı akçesi Orhan Gazi döneminde bastırılmıştır. Orhan Bey döneminde Bursa fethedilerek başkent yapılmıştır. Başkentin Bursa’ya taşınması, devletin geçici bir uç beyliği görünümünden çıkıp merkezîleşme yoluna girdiğini gösterir. İlk Osmanlı medresesi de İznik’te açılmıştır. Medresenin açılması, yönetici ve âlim yetiştiren düzenli bir eğitim yapısının kurulduğunu ortaya koyar. Böylece askerî genişleme ile kurumsallaşma aynı dönemde ilerlemiştir.

Yönetim ve Teşkilat

Divan-ı Hümayun, Osmanlı Devleti’nde en yüksek karar organıdır. Devletin merkezî yönetimi burada şekillenir, önemli meseleler burada görüşülürdü. Timar sistemi, dirlik gelirlerinin hizmet karşılığı kullanılması esasına dayanır. Bu sistemde gelir, görev ve askerî hizmet arasında bir bağ kurulmuştur. Devlet böylece hem taşra düzenini sağlamış hem de askeri gücünü beslemiştir. Devşirme sistemi ise gayrimüslim çocukların devlet hizmetinde yetiştirilmesine dayanır. Bu uygulama, merkezî idarenin ihtiyaç duyduğu insan kaynağını düzenli biçimde sağlamaya yöneliktir.

İstanbul’un Fethi ve Sonraki Gelişmeler

İstanbul’un fethi 1453 yılında, 29 Mayıs’ta gerçekleşmiştir; fetih II. Mehmet döneminde tamamlanmıştır. Bu olay, Osmanlıların Bizans karşısındaki uzun mücadelelerinde dönüm noktasıdır. İstanbul’un alınmasıyla devletin siyasi ve askerî ağırlığı belirgin biçimde artmıştır. Daha sonraki yüzyıllarda kapitülasyonlar, yabancı devletlere verilen ekonomik ve hukuki ayrıcalıklar hâline gelmiştir. Bu ayrıcalıklar, devletler arası ilişkilerde ekonomik çıkar ve hukuk alanında özel hükümler doğurmuştur.

Son Dönem Osmanlı ve Yeni Devlet Düzeni

Osmanlı tarihinin son safhasında Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılmıştır. Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’de başlamış, 30 Ağustos 1922’de Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile kesin zafer kazanılmıştır. Saltanat 1 Kasım 1922’de TBMM tarafından kaldırılmıştır. Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923’te İsviçre’nin Lozan kentinde imzalanmıştır. Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edilmiş ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir. Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırılmış; aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir.