2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Kurtuluş Savaşı Konu Anlatımı

Giriş

Kurtuluş Savaşı, yalnızca bir askeri mücadele değildir; aynı zamanda yeni bir devletin kuruluşuna giden yolun adıdır. Bu süreçte hem cephelerde savaşılmış hem de meclis, antlaşma, kongre ve kanunlarla siyasi yapı adım adım kurulmuştur. Bu yüzden konuyu öğrenirken olayları tek tek ezberlemekten çok, birbirine nasıl bağlandığını görmek gerekir. ÖSYM tarzı sorular da genellikle bu bağlantıları ölçer; tarihler, antlaşmalar, cepheler ve sonuçlar arasında ilişki kurmayı ister.

Bu dönemi anlamanın en kolay yolu kronolojik ilerlemektir. Önce milli mücadelenin örgütlenme süreci başlar, sonra meclis açılır, ardından cephelerde başarılar gelir, savaşın askeri kısmı sona erer ve siyasal inkılaplar yapılır. Böyle bakıldığında her olay, bir öncekinin devamı gibi görünür. Bir gelişme diğerine zemin hazırlar; bu yüzden savaşın gidişatını ezberlemek kadar neden-sonuç ilişkisini kavramak da önemlidir.

Milli Mücadele’ye Giden Yol

Milli mücadelenin temelini oluşturan belgelerden biri Amasya Genelgesi’dir. 22 Haziran 1919 tarihinde yayımlanan bu genelge, mücadele fikrinin açık ve resmî bir biçimde ortaya konduğu önemli dönüm noktalarından biridir. Tarih sorularında Amasya Genelgesi’nin günü özellikle önemlidir, çünkü bazı adaylar bu belgeyi kongrelerle karıştırabilir. Oysa burada asıl vurgu, hareketin ilk ciddi yönlendirme metinlerinden biri olmasıdır.

Amasya Genelgesi’nden sonra milli direnişin daha düzenli ve örgütlü bir hale gelmesinde Sivas Kongresi’nin yeri büyüktür. 4-11 Eylül 1919 tarihleri arasında toplanan bu kongre, milli hareketin ortak bir çatı altında güçlenmesini sağlamıştır. Tarih açısından kongre, sadece bir toplantı değil, mücadelenin daha sistemli bir aşamaya geçişidir. Bu yüzden Amasya Genelgesi ile Sivas Kongresi arasındaki ilişki, milli direnişin düşünceden örgütlenmeye doğru ilerleyişi olarak okunmalıdır.

Bu iki gelişme, Kurtuluş Savaşı’nın yalnızca cephelerde kazanılmadığını gösterir. Mücadele önce fikir düzeyinde başlar, sonra temsil gücü kazanır, ardından devletleşme sürecine dönüşür. Bu nedenle Amasya ve Sivas, sonraki bütün gelişmelerin arka planını oluşturur. TBMM’nin açılması da tam bu çizginin devamıdır.

TBMM’nin Açılması ve Yeni Dönem

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılmıştır. Bu tarih, milli mücadelenin yalnızca bir direniş hareketi olmaktan çıkıp resmî bir meclis çatısı altında yürütülmeye başladığı günü ifade eder. Ankara’nın tercih edilmesi, mücadelenin merkezinin artık Anadolu’da kurulduğunu gösterir. Sınavlarda bu tarih çok sık sorulur ve çoğu zaman meclisin açılışı ile cumhuriyetin ilanı karıştırılır; oysa bunlar farklı aşamalardır.

TBMM’nin açılması, sadece bir kurumun kurulması değildir; aynı zamanda otoritenin ve karar alma gücünün yeni bir merkezde toplanmasıdır. Bu andan sonra savaşın yönetimi, siyasi meşruiyet ve devlet adına hareket etme yetkisi bu meclis üzerinden şekillenmiştir. Bu yönüyle 23 Nisan 1920, hem milli egemenlik anlayışının güçlendiği hem de Kurtuluş Savaşı’nın yeni bir evreye girdiği tarihtir.

Meclisin açılmasından sonra yaşanan gelişmeler, TBMM’nin uluslararası alanda da tanınmaya başladığını gösterir. Bu noktada Londra Konferansı önem kazanır. İtilaf Devletleri’nin TBMM’nin varlığını resmen ilk kez tanıdığı gelişme Londra Konferansı’dır. Bu bilgi, sınavlarda özellikle “ilk kez tanıma” vurgusuyla sorulabilir. Yani burada önemli olan yalnızca konferansın yapılmış olması değil, TBMM’nin meşruiyetinin ilk kez diplomatik düzeyde kabul görmesidir.

Cepheler ve Askeri Mücadele

Kurtuluş Savaşı’nın askeri boyutunu anlamak için cephelerin özelliklerini birbirinden ayırmak gerekir. Güney Cephesi, düzenli ordunun mücadele etmediği tek cephedir. Bu ayrıntı çok önemlidir çünkü diğer cephelerde düzenli ordunun varlığı varken Güney Cephesi farklı bir karakter taşır. Sınavda bu bilgi, cephelerin karşılaştırılması şeklinde sorulabilir; dolayısıyla Güney Cephesi’nin bu özel konumu iyi bilinmelidir.

Doğu Cephesi’nde ise savaşın sonucu bir antlaşmayla kapanmıştır. Gümrü Antlaşması, TBMM adına Kazım Karabekir’in imzaladığı ve Doğu Cephesi’ni kapatan antlaşmadır. Aynı antlaşma ile Doğu Cephesi kapanmıştır. Bu iki ifade birlikte düşünüldüğünde, antlaşmanın hem imza yetkisi hem de sonuç bakımından önemi ortaya çıkar. Kazım Karabekir’in TBMM adına imza atan kişi olması, Doğu Cephesi’nin askeri değil diplomatik bir sonuca bağlandığını da gösterir.

Doğu Cephesi’yle bağlantılı başka bir önemli gelişme de Gürcistan ile imzalanan Batum Antlaşması’dır. Bu antlaşma sonucunda Artvin, Ardahan ve Batum Türkiye’ye kazandırılmıştır. Burada önemli olan, elde edilen yerlerin isimlerini doğru hatırlamaktır. Sınavlarda bu tür sorular çoğu zaman “hangi antlaşma sonucunda hangi yerler kazanıldı” şeklinde gelir. Bu nedenle Batum Antlaşması ile kazanılan üç yer birlikte öğrenilmelidir.

İlk İnönü ve Düzenli Ordu Başarısı

Düzenli ordunun kurulmasından sonra ilk önemli askeri başarı İlk İnönü Savaşı ile kazanılmıştır. Bu savaş 10 Ocak 1921’de yapılmıştır ve düzenli ordunun kazandığı ilk askeri zafer olarak kabul edilir. Bu iki bilgi birlikte öğrenilmelidir; çünkü tarih ile sonuç birbirinden ayrılmaz. Sorularda bazen yalnızca tarih, bazen yalnızca sonuç, bazen de ikisi birden sorulur.

İlk İnönü Savaşı’nın önemi yalnızca bir muharebe kazanılması değildir. Asıl anlamı, yeni kurulan düzenli ordunun ilk kez başarı elde etmesi ve bu başarıyla mücadele gücünü göstermesidir. Böylece milli mücadelenin askeri yönden daha güvenilir bir yapıya kavuştuğu anlaşılır. Bu durum, daha sonra gelecek büyük başarıların da psikolojik ve siyasal zeminini hazırlar.

İlk İnönü Savaşı’na bağlı olarak ortaya çıkan moral ve güven duygusu, diplomatik alana da yansımıştır. TBMM’nin varlığının Londra Konferansı’nda resmen ilk kez tanınması ile askeri başarı arasında dolaylı bir ilişki kurmak mümkündür. Çünkü askeri alandaki güç gösterisi, siyasi meşruiyetin artmasına katkı sağlamıştır. Bu nedenle İnönü Savaşı yalnızca cephe başarısı değil, aynı zamanda devletleşme sürecini destekleyen bir dönüm noktasıdır.

İstiklal Marşı ve Milli Ruh

Kurtuluş Savaşı’nın en önemli sembollerinden biri İstiklal Marşı’dır. İstiklal Marşı 12 Mart 1921’de kabul edilmiştir ve yazarı Mehmet Akif Ersoy’dur. Bu iki bilgi, sınavlarda sık sık birlikte ya da ayrı ayrı sorulur. Tarih ve yazar bilgisi karıştırılmamalıdır; bir aday kabul tarihini bilip yazarı unutabilir ya da tam tersini yapabilir.

İstiklal Marşı’nın kabul edilmesi, savaşın yalnızca silahla yürütülmediğini; aynı zamanda milletin ruhunu, hedefini ve kararlılığını yansıtan sembollerle de güçlendiğini gösterir. Marş, mücadelenin manevi yönünü temsil eder. Bu nedenle 12 Mart 1921, salt bir kabul tarihi değil, milli kimliğin ifadesi açısından da anlamlı bir gündür.

İstiklal Marşı’nın kabulü ile düzenli ordunun ilk zaferi olan İlk İnönü Savaşı aynı dönemde yer alır. Bu durum tesadüf değildir; askeri başarı ve milli moral birbirini besler. Sınav mantığıyla bakıldığında, bu tarihler arasındaki yakınlık bazen adayları yanıltabilir. Bu yüzden 10 Ocak 1921 ile 12 Mart 1921 tarihlerinin birbirinden farklı olduğu özellikle akılda tutulmalıdır.

Londra Konferansı ve Diplomasi

Kurtuluş Savaşı’nın yalnızca cephelerde değil, diplomatik alanda da sürdüğünü gösteren önemli gelişmelerden biri Londra Konferansı’dır. İtilaf Devletleri’nin TBMM’nin varlığını resmen ilk kez tanıdığı gelişme bu konferanstır. Bu bilgi, konferansın esas önemini verir. Yani Londra Konferansı, bir görüşme olmasının ötesinde, TBMM’nin uluslararası muhatap kabul edilmesi açısından dikkat çekicidir.

Bu noktada şunu görmek gerekir: Meclisin açılmasıyla kurulan siyasi yapı, askeri başarılarla güçlenmiş ve diplomatik alanda da görünür hale gelmiştir. Londra Konferansı, bu görünürlüğün resmiyet kazandığı yerdir. Bu yüzden konferans, askeri ve siyasi sürecin birleştiği bir eşik olarak düşünülmelidir.

Sınavlarda Londra Konferansı çoğu zaman “ilk kez tanınma” ifadesiyle birlikte verilir. Burada kastedilen, TBMM’nin varlığının resmen tanınmasıdır. Dolayısıyla konferansın ayrıntısını bilmek kadar, onun hangi açıdan önemli olduğunu bilmek de gerekir. Sadece isim ezberlemek yetmez; tanınma vurgusu asıl belirleyicidir.

Doğu Cephesi’nin Kapanması

Doğu Cephesi, Kurtuluş Savaşı’nın sonuç bakımından en net kapandığı cephelerden biridir. Gümrü Antlaşması bu cepheyi kapatan antlaşmadır ve TBMM adına Kazım Karabekir tarafından imzalanmıştır. Bu bilgi birkaç açıdan önemlidir: hem antlaşmanın adını, hem imza atan kişiyi, hem de sonuçta hangi cephenin kapandığını birlikte içerir. Bu tür çok katmanlı bilgiler ÖSYM’de sık sorulur.

Gümrü Antlaşması’nın bir diğer temel özelliği, Doğu Cephesi’nin kapanmış olmasıdır. Yani bu antlaşma savaşın doğrudan sona erdirici diplomatik adımlarından biri olarak kabul edilmelidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, antlaşmanın yalnızca bir belge değil, cephedeki askeri sürecin kapanış işareti olmasıdır. Bu yüzden Doğu Cephesi ile Gümrü Antlaşması neredeyse birlikte hatırlanmalıdır.

Doğu Cephesi’nin kapanması, Kurtuluş Savaşı’nın farklı bölgelerde farklı yöntemlerle yürütüldüğünü de gösterir. Bir yerde düzenli ordu savaşmış, bir yerde antlaşma ile sonuç alınmış, başka bir yerde ise düzenli ordunun mücadele etmediği bir cephe oluşmuştur. Bu çeşitlilik, milli mücadelenin tek bir kalıba sığmadığını gösterir ve sınavlarda karşılaştırmalı sorular için önem taşır.

Büyük Taarruz ve Kesin Zafer

Kurtuluş Savaşı’nın askeri safhasında en belirleyici aşamalardan biri Büyük Taarruz’dur. Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’de başlamış; 30 Ağustos 1922’de Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile kesin zafer kazanılmıştır. Bu iki tarih birlikte düşünülmelidir. 26 Ağustos başlangıcı, 30 Ağustos ise sonucu ve doruk noktasını anlatır.

Büyük Taarruz, askeri mücadelenin son ve en güçlü halkalarından biridir. Burada önemli olan yalnızca bir saldırının başlaması değil, birkaç gün içinde kesin sonuca ulaşılmasıdır. 30 Ağustos 1922’de kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi, zaferin kesinleştiği andır. Sınavlarda bu başlık genellikle tarihle birlikte sorulduğu için gün ve ay bilgisi dikkatle öğrenilmelidir.

Bu zafer, Kurtuluş Savaşı’nın askeri yönünü sona erdiren gelişmeler zincirinin merkezindedir. Sonraki süreçte askeri mücadele yerini ateşkes ve barış görüşmelerine bırakır. Yani Büyük Taarruz sadece bir muharebe değil, savaşın son aşamaya girdiğinin ilanı gibidir. Bu yüzden 26-30 Ağustos 1922 aralığı, milli mücadelenin en kritik tarihleri arasında yer alır.

Mudanya Ateşkes Antlaşması ve Askeri Safhanın Sonu

Büyük Taarruz’dan sonra gelen en önemli gelişme Mudanya Ateşkes Antlaşması’dır. Bu antlaşma, Kurtuluş Savaşı’nın askeri safhasını sona erdirmiştir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, savaşın tamamen bitmesi ile askeri safhanın bitmesi arasındaki farkın anlaşılmasıdır. Mudanya, silahlı mücadelenin sona erdiği aşamayı ifade eder.

Sınav mantığında Mudanya Ateşkes Antlaşması çoğu zaman “hangi safhayı sona erdirdi” sorusuyla gelir. Doğru cevap, Kurtuluş Savaşı’nın askeri safhasının sona erdiğidir. Bu ifade, antlaşmanın önemini tek cümlede özetler. Büyük Taarruz’un kesin zaferi ile Mudanya’nın ateşkes niteliği birlikte düşünüldüğünde, askeri başarıdan diplomatik sonuca geçiş çok daha iyi anlaşılır.

Mudanya sonrasında artık hedef, savaşmak değil, kazanılan üstünlüğü barış antlaşmasına taşımaktır. Bu yüzden Kurtuluş Savaşı’nın seyrinde Mudanya bir dönüm noktasıdır. Askeri safhanın kapanmasıyla birlikte, siyasal ve hukuki dönüşüm süreci hız kazanır. Bu geçişi fark etmek, olayların birbirine neden bağlandığını anlamak açısından çok önemlidir.

Saltanatın Kaldırılması

Mudanya sonrası siyasal düzen açısından önemli adımlardan biri saltanatın kaldırılmasıdır. Saltanat, 1 Kasım 1922’de TBMM tarafından kaldırılmıştır. Bu tarih, egemenliğin yeni merkezinin meclis olduğunun açık göstergelerinden biridir. Sınavlarda saltanatın kaldırılması, çoğu zaman cumhuriyetin ilanı ve halifeliğin kaldırılması ile karıştırılabilir; bu nedenle tarihler çok iyi ayrılmalıdır.

Saltanatın kaldırılması, Kurtuluş Savaşı’nın yalnızca dış düşmana karşı verilen bir mücadele olmadığını da gösterir. Aynı zamanda eski siyasal yapının tasfiye edildiği ve yeni bir devlet anlayışının yerleştiği bir süreçtir. TBMM’nin bu kararı, meclisin savaşın ötesinde devlet kurucu bir rol üstlendiğini açıkça ortaya koyar.

1 Kasım 1922 tarihini akılda tutarken, bunun Lozan’dan ve Cumhuriyet’in ilanından önce geldiği unutulmamalıdır. Bu sıralama önemlidir, çünkü devletin siyasi yapısı önce eski rejimden arındırılmış, sonra barış sağlanmış, daha sonra yeni yönetim şekli ilan edilmiştir. Böylece olaylar arasında mantıklı bir zincir oluşur.

Lozan Barış Antlaşması

Kurtuluş Savaşı’nın siyasi ve uluslararası sonucunu belirleyen antlaşma Lozan Barış Antlaşması’dır. Bu antlaşma 24 Temmuz 1923’te İsviçre’nin Lozan kentinde imzalanmıştır. Tarihi ve yeri birlikte bilmek gerekir. Çünkü sınavlarda sadece tarih değil, imzalandığı yer de sorulabilir. Lozan, savaşın sonunda yeni Türk devletinin uluslararası alanda tanınmasını simgeleyen önemli bir aşamadır.

Lozan’ın önemi, askeri mücadelenin barışla sonuçlandığını göstermesidir. Mudanya ile askeri safha sona ermiş, Lozan ile barış hukuki bir zemine kavuşmuştur. Bu nedenle iki gelişme birbirinden ayrı ama birbirini tamamlayan halkalardır. Birisi ateşkesi, diğeri kalıcı barış düzenini temsil eder.

Lozan Barış Antlaşması, Kurtuluş Savaşı’nın sonuçlarını uluslararası düzeyde tescil eden bir belgedir. Bu yüzden yalnızca bir antlaşma değil, yeni siyasi dönemin kapısını açan bir dönüm noktasıdır. Sınavlarda Lozan’ın tarihi ile Cumhuriyet’in ilanı arasındaki ilişki de önemlidir; çünkü Lozan, Cumhuriyet’ten önce gelir.

Cumhuriyetin İlanı

Lozan’dan sonra siyasal yapı yeni bir aşamaya geçmiştir. Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edilmiş ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir. Bu iki bilgi birlikte öğrenilmelidir; çünkü tarih ve sonuç birbirini tamamlar. Cumhuriyetin ilanı, milli mücadelenin yalnızca bağımsızlıkla değil, yönetim biçiminin değişmesiyle de sonuçlandığını gösterir.

29 Ekim 1923, yeni devletin yönetim anlayışının kesinleştiği tarihtir. Bu tarihle birlikte meclis merkezli yapı, Cumhuriyet adı altında kurumsallaşmıştır. Mustafa Kemal’in ilk cumhurbaşkanı seçilmesi ise yeni dönemin liderlik yapısını gösterir. Sınavlarda bu olay sıralama sorularında karşınıza çıkabilir; bu yüzden Lozan’dan sonra, halifeliğin kaldırılmasından önce cumhuriyetin ilan edildiği bilinmelidir.

Cumhuriyet’in ilanı, Kurtuluş Savaşı’nın askeri ve siyasi sonuçlarının birleştiği son büyük adımdır. Artık savaş kazanılmış, barış sağlanmış ve yeni yönetim biçimi ilan edilmiştir. Bu nedenle 29 Ekim 1923, yalnızca bir tarih değil, devletin adının ve rejiminin netleştiği gündür.

Halifeliğin Kaldırılması ve Eğitim Düzeni

Cumhuriyetin ilanından sonra yapılan önemli düzenlemelerden biri halifeliğin kaldırılmasıdır. Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırılmıştır. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir. Bu iki gelişme birlikte öğrenilmelidir; çünkü aynı tarihte gerçekleşmeleri sınav açısından çok önemlidir. Tarih sorularında biri sorulduğunda diğeri de hatırlanmalıdır.

Halifeliğin kaldırılması, siyasal düzenin yeni yapısının güçlenmesini ifade eder. Aynı gün kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ise eğitimde birlik sağlama anlayışının başladığını gösterir. Bu eşzamanlılık, yeni Türkiye’nin yalnızca yönetimde değil, eğitimde de merkezi bir düzen kurmak istediğini ortaya koyar. Böylece Cumhuriyet’in ilanıyla başlayan dönüşüm, kısa sürede kurumsal düzenlemelere dönüşmüştür.

3 Mart 1924 tarihi, Kurtuluş Savaşı’nın sonrasındaki inkılap sürecinin önemli dönüm noktalarından biridir. Savaş kazanılmış olsa da devletin çağdaşlaşma yönündeki adımları devam etmiştir. Bu nedenle bu tarih, savaş bölümünün sonlarında değil, yeni devletin inşa sürecinin başlangıcında değerlendirilmelidir.

Batum Antlaşması ve Kuzeydoğu Kazanımları

Kurtuluş Savaşı sürecinde doğrudan cephe sonucu doğuran antlaşmalardan biri de Gürcistan ile imzalanan Batum Antlaşması’dır. Bu antlaşma sonucunda Artvin, Ardahan ve Batum Türkiye’ye kazandırılmıştır. Bu bilgi, özellikle yer isimlerini doğru hatırlamak açısından önemlidir. Sınavlarda coğrafi kazanımlar çoğu zaman tek tek sorulmadığı için, üç yerin birlikte bilinmesi gerekir.

Batum Antlaşması’nın önemi, milli mücadelenin yalnızca tek bir bölgede değil, farklı yönlerde de sonuçlar doğurduğunu göstermesidir. Doğu Cephesi ile ilgili gelişmeler içinde bu antlaşma, bölgesel kazanımların diplomatik yolla tescillendiği bir örnektir. Artvin, Ardahan ve Batum’un birlikte verilmesi, bu antlaşmayı akılda tutmayı kolaylaştırır.

Bu tür kazanımlar, Kurtuluş Savaşı’nın sınırların belirlenmesi açısından ne kadar kritik olduğunu gösterir. Sadece savaş kazanmak değil, kazanılan alanların antlaşmalarla güvence altına alınması da gerekir. Bu yüzden Batum Antlaşması, askeri ve siyasi başarıların birleştiği noktalardan biridir.

Sık Karıştırılan Noktalar

Kurtuluş Savaşı konusunu çalışırken en çok karıştırılan hususlardan biri tarihlerdir. İlk İnönü Savaşı 10 Ocak 1921’de yapılmıştır; İstiklal Marşı ise 12 Mart 1921’de kabul edilmiştir. Bu iki tarih yakın olduğu için adaylar bazen birbirine karıştırabilir. Oysa biri askeri zaferin, diğeri milli marşın kabulünün tarihidir. Soruda gün ve ay verilirse dikkatli olunmalıdır.

Bir diğer karışıklık TBMM’nin açılması ile Cumhuriyetin ilanı arasındadır. TBMM 23 Nisan 1920’de açılmıştır; Cumhuriyet ise 29 Ekim 1923’te ilan edilmiştir. İlk tarih meclisin ve milli egemenliğin başlangıcıdır, ikinci tarih ise yönetim biçiminin adının konulduğu gündür. Bu ayrım çok önemlidir.

Saltanatın kaldırılması ve halifeliğin kaldırılması da sık karıştırılan konulardandır. Saltanat 1 Kasım 1922’de kaldırılmıştır. Halifelik ise 3 Mart 1924’te kaldırılmış, aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir. Aradaki zaman farkı bilinmezse sorular kolayca karışır. Bu yüzden iki tarih ayrı ayrı ezberlenmeli ve olay sırasına yerleştirilmelidir.

Cepheler konusunda da benzer bir karışıklık olur. Güney Cephesi, düzenli ordunun mücadele etmediği tek cephedir. Gümrü Antlaşması ise Doğu Cephesi’ni kapatan antlaşmadır ve TBMM adına Kazım Karabekir tarafından imzalanmıştır. Bu üç bilgi bir arada düşünülmelidir. Böylece cephe, antlaşma ve imza yetkisi birbirine karışmaz.

Sonuç

Kurtuluş Savaşı’nı doğru anlamak, olayları bir takvim üstünde sıralamaktan daha fazlasını gerektirir. Amasya Genelgesi ile başlayan milli örgütlenme, Sivas Kongresi ile güçlenmiş, TBMM’nin açılmasıyla resmiyet kazanmış, cephelerde kazanılan başarılarla desteklenmiş ve Lozan’la uluslararası alanda tescil edilmiştir. Ardından Cumhuriyet’in ilanı, saltanatın kaldırılması, halifeliğin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu gibi adımlarla yeni devlet düzeni tamamlanmıştır.

Bu süreçte her tarihin, her antlaşmanın ve her gelişmenin bir yeri vardır. İlk İnönü Savaşı’nın düzenli ordunun ilk askeri zaferi olması, İstiklal Marşı’nın 12 Mart 1921’de kabul edilmesi, Londra Konferansı’nın TBMM’yi ilk kez resmen tanıtan konferans olması, Gümrü Antlaşması’nın Doğu Cephesi’ni kapatması ve Büyük Taarruz’un 26-30 Ağustos 1922 arasında kesin zafer getirmesi bu bütünün temel parçalarıdır. Konuyu öğrenirken bunları ayrı ayrı değil, birbirini tamamlayan adımlar olarak görmek gerekir.

Son olarak, Kurtuluş Savaşı’nın askeri safhasını sona erdiren Mudanya Ateşkes Antlaşması ile savaşın yerini barışa bıraktığı, 24 Temmuz 1923’te Lozan’da bu barışın kalıcı hâle getirildiği ve 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edildiği unutulmamalıdır. Böylece mücadele, yalnızca kazanılmış bir savaş olarak değil, yeni bir devletin kuruluş hikâyesi olarak tamamlanır. ÖSYM açısından başarıya ulaşmak için olayların tarihini bilmek kadar, onların neyi değiştirdiğini ve hangi sürecin parçası olduğunu da kavramak şarttır.