2026 KPSS Önlisans Tarih Trablusgarp, Balkan ve I. Dünya Savaşları Konu Anlatımı

Giriş

Osmanlı Devleti’nin son dönemini ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecini anlamak için Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’nı birlikte düşünmek gerekir. Bu üç büyük süreç, sadece cephelerde yaşanan askerî olaylar değildir; aynı zamanda devletin sınırlarını, siyasal gücünü ve geleceğini değiştiren kırılma noktalarıdır. Bu yüzden KPSS’de bu konular yalnızca savaşların adıyla değil, tarih sırası, antlaşmaların sonuçları ve yeni devlet düzenine giden yol ile birlikte sorulur.

Bu dönemi iyi öğrenmenin en önemli yolu, olayları birbirinden kopuk ezberlememektir. Trablusgarp Savaşı bir başlangıç işareti gibidir; Balkan Savaşları Osmanlı’nın Avrupa’daki durumunu ağır biçimde değiştirir; I. Dünya Savaşı ise devletin son büyük savaşı olarak yeni bir dönemin kapısını açar. Savaşların ardından gelen TBMM’nin açılması, Büyük Taarruz, saltanatın kaldırılması, Lozan Barış Antlaşması, Cumhuriyet’in ilanı ve halifeliğin kaldırılması ise artık savaşlar çağından yeni rejim çağından söz ettiğimizi gösterir.

Trablusgarp Savaşı

Trablusgarp Savaşı, 1911-1912 yıllarında Osmanlı Devleti ile İtalya arasında yapılmıştır. Bu bilgi, sınavlarda doğrudan sorulabilecek kadar önemlidir; çünkü savaşın taraflarını ve zaman aralığını bilmek, sonraki gelişmeleri anlamanın ilk adımıdır. Osmanlı Devleti’nin bir Avrupa devletiyle değil, İtalya ile karşı karşıya gelmesi; imparatorluğun hem askerî hem de siyasal açıdan ne kadar zor bir dönemde olduğunu gösterir.

Bu savaşın tarihsel değeri yalnızca iki devlet arasındaki mücadele olmasından gelmez. Osmanlı Devleti’nin bu dönemde birden fazla cephede ve birden fazla sorunla baş etmek zorunda kalması, imparatorluğun yıpranmış yapısını açıkça ortaya koyar. Bu nedenle Trablusgarp Savaşı, Osmanlı’nın son yüzyılında güç kaybını hızlandıran önemli bir gelişme olarak görülür. KPSS açısından ise savaşın adını, taraflarını ve 1911-1912 yılları arasındaki zaman dilimini bilmek yeterli değildir; bu savaşın, ardından gelecek daha büyük sarsıntılara zemin hazırladığını da görmek gerekir.

Trablusgarp Savaşı’nı öğrenirken dikkat edilmesi gereken nokta, bu savaşın Osmanlı tarihindeki yalnız bir olay değil, zincirin ilk halkalarından biri olmasıdır. Ardından gelen Balkan Savaşları, Osmanlı’nın Avrupa’daki toprak düzenini sarsmış; daha sonra I. Dünya Savaşı ise devletin son büyük askerî mücadelesi haline gelmiştir. Böyle bakıldığında Trablusgarp Savaşı, yalnızca bir savaş değil, çözülme sürecinin başlangıç noktalarından biridir.

Balkan Savaşlarının Çerçevesi

Balkan Savaşları, Osmanlı İmparatorluğu ile Balkanlardaki dört devlet arasında 8 Ekim 1912’de başlayıp 10 Ağustos 1913’te sona eren savaşlardır. Bu tanım, sınavlarda hem başlangıç ve bitiş tarihleriyle hem de savaşın taraflarıyla birlikte sorulabilir. Özellikle dört Balkan devleti ifadesi, savaşın bölgesel niteliğini anlamak açısından önemlidir. Osmanlı Devleti bu savaşta Balkan coğrafyasındaki siyasi dengelerin karşısına çıkmış ve çok kısa sürede ciddi kayıplar yaşamıştır.

Bu savaşların tarih aralığı da dikkatle öğrenilmelidir. 8 Ekim 1912 başlangıç tarihi ve 10 Ağustos 1913 bitiş tarihi, Balkan Savaşları’nın yaklaşık bir yıl süren, fakat etkisi çok daha uzun olan bir dönemi kapsadığını gösterir. KPSS’de tarih soruları çoğu zaman yalnızca “hangi antlaşma”yı değil, “hangi savaş hangi yıllarda oldu”yu da yoklar. Bu nedenle bu zaman aralığını Balkan Savaşları ile birlikte ezberlemek gerekir.

Balkan Savaşları’nın önemi, Osmanlı’nın Balkanlardaki konumunu ciddi biçimde zayıflatmasından kaynaklanır. Savaşın sonucunda ortaya çıkan antlaşmalar, sadece sınır değişiklikleri değil, aynı zamanda yeni siyasi gerçeklikler doğurmuştur. Bu noktada Londra Antlaşması ve Bükreş Antlaşması öne çıkar. Balkan Savaşları’nı öğrenirken, savaşın kendisi ile antlaşmaların sonuçlarını birlikte düşünmek gerekir; çünkü sınavlarda genellikle savaşın sonunda hangi toprağın kime bırakıldığı ya da hangi hattın sınır kabul edildiği sorulur.

Londra Antlaşması ve Sonuçları

Balkan Savaşları sonrasında imzalanan Londra Antlaşması, Osmanlı açısından çok önemli bir dönüm noktasıdır. Bu antlaşmaya göre Arnavutluk bağımsızlığını kazanmıştır. Arnavutluk bağımsızlığı, yalnızca bir devletin doğuşu değil, Osmanlı’nın Balkanlar üzerindeki siyasal hâkimiyetinin daha da daralması anlamına gelir. Bu yüzden Londra Antlaşması denildiğinde Arnavutluk’un bağımsızlığı mutlaka akla gelmelidir.

Aynı antlaşma ile Osmanlı İmparatorluğu’nun Trakya sınırı Midye-Enez Hattı olmuştur. Midye-Enez Hattı, sınavlarda özellikle sınır değişikliği sorularında öne çıkar. Bu hattın adı, Osmanlı’nın Avrupa’daki toprak kaybının somut bir göstergesidir. Başka bir deyişle, bir savaşın yalnızca askerî sonucu yoktur; antlaşmalarla sınırlar yeniden çizilir ve devletin coğrafi çerçevesi daralır. Londra Antlaşması, bu daralmanın en belirgin örneklerinden biridir.

Bu iki sonucu birlikte öğrenmek önemlidir. Çünkü Londra Antlaşması’nda hem Arnavutluk’un bağımsızlığı hem de Trakya sınırının Midye-Enez Hattı olması yer alır. Sınavlarda bu iki bilgi bazen ayrı ayrı, bazen de “Londra Antlaşması’nın sonuçları” olarak sorulabilir. Bu yüzden antlaşmayı tek bir isim olarak değil, Osmanlı’nın Balkanlardaki konumunu değiştiren bir sonuçlar bütünü olarak düşünmek gerekir.

Bükreş Antlaşması ve Toprak Düzenlemeleri

Balkan Savaşları’nın devamında Bükreş Antlaşması da önemli sonuçlar doğurmuştur. Bu antlaşma ile Bulgaristan, Dobruca’yı Romanya’ya ve Kavala’yı Yunanistan’a bırakmıştır. Bu bilgi, sınavlarda doğrudan eşleştirme şeklinde gelebilir; bu nedenle hangi toprağın hangi devlete bırakıldığını açık biçimde akılda tutmak gerekir.

Bükreş Antlaşması’nın önemi, sınır değişikliklerinin yalnız Osmanlı ile sınırlı olmadığını göstermesidir. Balkanlar’daki devletler arasında da yeni paylaşım düzenleri ortaya çıkmıştır. Bulgaristan’ın Dobruca’yı Romanya’ya, Kavala’yı Yunanistan’a bırakması; savaşların sonucunda bölgedeki güç dengesinin sürekli değiştiğini gösterir. Bu tür bilgiler, tarih bilgisinin sadece “kim kiminle savaştı” düzeyinde değil, sonuçların bölgesel dağılımını da anlamayı gerektirdiğini kanıtlar.

KPSS’de bu tür antlaşma sorularında en çok yapılan hata, antlaşmanın adını sonuçtan ayırmaktır. Oysa Bükreş Antlaşması dendiğinde akla hemen Bulgaristan, Dobruca, Romanya, Kavala ve Yunanistan gelmelidir. Sonuçları birlikte öğrenmek, hem doğru cevap vermeyi kolaylaştırır hem de zaman kaybını önler. Bu yüzden antlaşma adlarını ezberlemek kadar, o antlaşmanın neyi değiştirdiğini de bilmek gerekir.

I. Dünya Savaşı’nın Osmanlı İçin Anlamı

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’ndan Mondros Ateşkes Antlaşması ile çekilmiştir. Bu bilgi, savaşın Osmanlı açısından nasıl sonlandığını gösteren temel bir dönüm noktasıdır. Mondros Ateşkes Antlaşması, yalnızca bir ateşkes metni değil, Osmanlı’nın savaş içindeki durumunu sona erdiren ve yeni bir süreci başlatan gelişmedir. Bu nedenle I. Dünya Savaşı konusu, Osmanlı’nın savaşa girmesi kadar savaştan nasıl çıktığıyla da öğrenilmelidir.

Mondros Ateşkes Antlaşması’nı öğrenirken, onun bir çekilme belgesi olduğunu akılda tutmak yeterlidir. Osmanlı Devleti bu antlaşma ile I. Dünya Savaşı’ndan çekilmiş, böylece savaşın askerî bölümü kapanmıştır. Ancak tarihî süreç burada bitmez; tam tersine, Mondros sonrasında yeni bir mücadele dönemi başlar. Bu yüzden KPSS’de Mondros, yalnızca bir son değil, aynı zamanda yeni bir başlangıcın eşiği olarak değerlendirilir.

Bu antlaşmanın ardından gelen gelişmeleri sıralı düşünmek çok önemlidir. Osmanlı’nın savaştan çekilmesi, ardından millî mücadelenin örgütlenmesi, TBMM’nin açılması ve bağımsızlık savaşının devam etmesi gibi adımlar zincir halinde gelir. Dolayısıyla Mondros’u yalnız başına değil, sonraki siyasal dönüşümlerle birlikte anlamak gerekir.

TBMM’nin Açılışı ve Yeni Egemenlik Anlayışı

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılmıştır. Bu tarih, millî mücadelenin kurumsal hale gelmesi bakımından son derece önemlidir. TBMM’nin açılması, egemenliğin yeni bir merkezde toplandığını gösterir. Artık mücadele yalnızca askerî alanda değil, siyasal alanda da yürütülmektedir.

23 Nisan 1920 tarihi sınavlarda çok sık karşımıza çıkar. Çünkü bu tarih, Türkiye’nin yeni yönetim düzenine geçişinin ilk büyük adımıdır. Ankara’da açılmış olması da ayrıca anlam taşır; zira Ankara, bu dönemde mücadele merkezine dönüşmüştür. TBMM, savaşın sürdüğü bir ortamda açılmıştır ve bu, yeni devletin kuruluş iradesini gösterir.

Bu aşamada önceki savaşların neden olduğu yıkım ile TBMM’nin temsil ettiği toparlanma arasında güçlü bir bağlantı vardır. Trablusgarp ve Balkan Savaşları Osmanlı’nın zayıflığını ortaya koymuş, I. Dünya Savaşı ise son büyük sarsıntıyı yaratmıştır. TBMM’nin açılması, bu dağılmış yapıdan yeni bir siyasi irade çıkarıldığını gösterir. Bu nedenle 23 Nisan 1920 yalnızca bir açılış tarihi değil, millî egemenlik anlayışının somutlaştığı bir dönüm noktasıdır.

Büyük Taarruz ve Kesin Zafer

Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’de başlamış; 30 Ağustos 1922 Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile kesin zafer kazanılmıştır. Bu tarih aralığı, kurtuluş mücadelesinin askerî yönden en kritik safhasını gösterir. Büyük Taarruz’un 26 Ağustos’ta başlaması ve 30 Ağustos’ta kesin zafere ulaşması, kısa sürede sonuç alınan fakat büyük hazırlık gerektiren bir askerî başarıyı ifade eder.

30 Ağustos 1922 Başkomutanlık Meydan Muharebesi, kesin zaferin adıyla birlikte öğrenilmelidir. KPSS’de yalnızca “Büyük Taarruz ne zaman başladı” değil, “hangi savaşla kesin zafer kazanıldı” gibi ayrıntılar da sorulabilir. Bu nedenle 26-30 Ağustos 1922 tarihlerini birlikte bilmek gerekir. Başlangıç ve sonuç arasındaki kısa süre, savaşın hızını ve belirleyiciliğini gösterir.

Büyük Taarruz’un önemi, yalnızca bir askerî başarı olması değildir. Bu zafer, savaşların ardından gelen siyasal düzenlemelerin önünü açmıştır. TBMM’nin açılmasıyla kurulan siyasi yapı, Büyük Taarruz ile askerî meşruiyetini de güçlendirmiştir. Böylece bağımsızlığa giden yolda son büyük engel aşılmış olur.

Saltanatın Kaldırılması

Saltanat, 1 Kasım 1922’de TBMM tarafından kaldırılmıştır. Bu tarih, Osmanlı hanedan yönetimi ile yeni ulusal egemenlik anlayışı arasındaki kopuşu gösterir. Saltanatın kaldırılması, yalnızca bir kurumun sona ermesi değil, siyasal yapının köklü biçimde değişmesidir. Bu yüzden 1 Kasım 1922, Cumhuriyet’e giden yolun en önemli taşlarından biridir.

TBMM’nin bu kararı, savaşın askerî boyutundan sonra siyasal düzenin de yeniden kurulduğunu gösterir. Artık devletin eski yönetim biçimi sona ermiş, yeni bir meşruiyet anlayışı öne çıkmıştır. Sınavlarda bu tarih, genellikle TBMM’nin aldığı kararlar bağlamında sorulur. Bu nedenle saltanatın kaldırılmasını tek başına ezberlemek yerine, onu TBMM’nin güç kazandığı bir süreç içinde düşünmek gerekir.

Saltanatın kaldırılması ile Cumhuriyet’in ilanı arasındaki ilişki de iyi kurulmalıdır. Birincisi, eski rejimin kaldırılmasıdır; ikincisi ise yeni rejimin açık biçimde ilan edilmesidir. Aradaki bu bağlantıyı doğru kuran aday, kronoloji sorularında çok daha rahat eder.

Lozan Barış Antlaşması

Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923’te İsviçre’nin Lozan kentinde imzalanmıştır. Bu tarih, Türkiye’nin uluslararası alanda yeni durumunun tanınması bakımından büyük önem taşır. Antlaşmanın Lozan kentinde imzalanmış olması, anlaşmanın yalnızca bir metin değil, yeni devletin dış dünyadaki konumunu belirleyen bir dönüm noktası olduğunu gösterir.

24 Temmuz 1923 tarihi, savaşların sona ermesinden barış düzenine geçişin önemli işaretlerinden biridir. Lozan Barış Antlaşması, TBMM’nin yürüttüğü mücadelenin diplomatik sonucudur. Büyük Taarruz ile kazanılan askerî başarı, Lozan’da barış zeminine taşınmıştır. Bu yüzden savaş ve barış süreci birbirinden ayrı değil, birbirini tamamlayan iki aşama olarak görülmelidir.

KPSS’de Lozan soruları çoğu zaman tarih ve yer bilgisiyle birlikte gelir. 24 Temmuz 1923 ve İsviçre’nin Lozan kenti birlikte düşünülmelidir. Bu ayrıntılar, antlaşmanın tam olarak nerede ve ne zaman imzalandığını bilmenin önemini gösterir. Böylece Cumhuriyet’e giden yolun uluslararası çerçevesi tamamlanmış olur.

Cumhuriyetin İlanı

Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edilmiş ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir. Bu tarih, yeni devletin yönetim biçiminin adını koyduğu andır. Cumhuriyet’in ilanı, TBMM ile başlayan egemenlik anlayışının siyasal bir rejime dönüşmesidir.

29 Ekim 1923’ün en önemli yönü, yalnızca bir rejim değişikliği olması değildir. Aynı zamanda Mustafa Kemal’in ilk cumhurbaşkanı seçilmesi, yeni yönetimin başındaki ismin de netleştiğini gösterir. Bu tarih, Osmanlı’nın son dönemindeki monarşik yapının ardından modern devlet düzenine geçişi sembolize eder. Sınavlarda bu tarih çoğu zaman doğrudan “Cumhuriyet ne zaman ilan edildi” sorusuyla gelir.

Bu aşamada önceki bütün gelişmelerin birbirini nasıl hazırladığını görmek gerekir. Mondros ile savaş dışına çekilen Osmanlı, TBMM ile yeni bir siyasi merkez kurmuş, Büyük Taarruz ile askerî başarı sağlamış, Lozan ile uluslararası meşruiyet kazanmış ve ardından Cumhuriyet’i ilan etmiştir. Bu zincir, tarih sorularında kronolojik düşünmenin neden gerekli olduğunu açık biçimde gösterir.

Halifeliğin Kaldırılması ve Eğitimde Birlik

Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırılmış; aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir. Bu iki gelişme, yeni devletin yalnızca siyasi değil, kurumsal ve toplumsal yapıyı da dönüştürdüğünü gösterir. Halifeliğin kaldırılması, eski yapının son büyük unsurlarından birinin ortadan kalkmasıdır. Aynı gün eğitim alanında da bir düzenleme yapılarak Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir.

Bu iki olayın aynı tarihte gerçekleşmesi önemlidir. Çünkü yeni devlet, bir yandan geçmişten kalan kurumsal yapıları tasfiye ederken, diğer yandan eğitimde birlik sağlayacak yeni bir düzen kurmuştur. KPSS’de bu tür tarih soruları sıkça birlikte verilir; adaydan aynı gün gerçekleşen olayları eşleştirmesi istenebilir. Bu yüzden 3 Mart 1924, hem halifeliğin kaldırılması hem de Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabulü ile birlikte bilinmelidir.

Burada önemli olan nokta, tarihsel sürecin artık savaşlardan çıkıp devlet inşasına yönelmiş olmasıdır. Trablusgarp ve Balkan Savaşları ile başlayan çözülme, Mondros sonrasında yeni bir kurtuluş mücadelesine dönüşmüş; TBMM, Büyük Taarruz, Lozan ve Cumhuriyet ile yeni bir devlet yapısı ortaya çıkmıştır. 3 Mart 1924 ise bu yapının kurumsallaştığını gösteren son güçlü adımlardan biridir.

Sıralama ve Bağlantılar

Bu konuyu öğrenirken olayların birbirine nasıl bağlandığını net biçimde görmek çok önemlidir. Trablusgarp Savaşı 1911-1912 yıllarında Osmanlı Devleti ile İtalya arasında yapılmıştır. Ardından Balkan Savaşları 8 Ekim 1912’de başlayıp 10 Ağustos 1913’te sona ermiş; Londra Antlaşması ile Arnavutluk bağımsızlığını kazanmış ve Osmanlı’nın Trakya sınırı Midye-Enez Hattı olmuştur. Bükreş Antlaşması ile de Bulgaristan, Dobruca’yı Romanya’ya ve Kavala’yı Yunanistan’a bırakmıştır.

Daha sonra I. Dünya Savaşı sürecinde Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes Antlaşması ile savaş dışına çıkmıştır. Bu çekilmenin ardından millî mücadele dönemi başlamış, TBMM 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılmıştır. Mücadele askerî alanda Büyük Taarruz ile sonuç vermiş; 26 Ağustos 1922’de başlayan harekât 30 Ağustos 1922 Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile kesin zafere ulaşmıştır. Sonrasında 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırılmış, 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalanmış, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edilmiş ve 3 Mart 1924’te halifelik kaldırılarak Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir.

Bu sıralama, ezberden çok mantıkla öğrenildiğinde çok daha kalıcı olur. Bir savaşın ardından başka bir savaşın gelmesi, antlaşmaların sınırları değiştirmesi, sonra da devletin yeni kurumlarla kendini yeniden kurması tarih bilgisinin temel akışıdır. Sorularda karışıklık yaşamamak için, her olayın önce mi sonra mı geldiğini, hangi antlaşma ya da hangi savaşla ilişkili olduğunu netleştirmek gerekir.

Sık Karıştırılan Noktalar

Bu konularda en sık yapılan hata, antlaşmaların sonuçlarını birbirine karıştırmaktır. Londra Antlaşması ile Arnavutluk bağımsızlığını kazanırken Osmanlı’nın Trakya sınırı Midye-Enez Hattı olmuştur. Bükreş Antlaşması ise Bulgaristan’ın Dobruca’yı Romanya’ya ve Kavala’yı Yunanistan’a bırakmasıyla ilgilidir. Bu iki antlaşmanın sonuçlarını ayırmak, doğru cevap için çok önemlidir.

Bir başka karışıklık, Balkan Savaşları’nın tarihleri ile Londra ve Bükreş Antlaşmalarının sonuçları arasındadır. Balkan Savaşları 8 Ekim 1912’de başlayıp 10 Ağustos 1913’te sona ermiştir. Savaşın kendisi ile savaşın sonunda oluşan antlaşmalar aynı şey değildir; bu yüzden soru kökünde “savaş” mı yoksa “antlaşma” mı sorulduğuna dikkat edilmelidir.

I. Dünya Savaşı konusunda da Mondros Ateşkes Antlaşması’nın anlamı net bilinmelidir. Osmanlı Devleti bu antlaşma ile savaş dışına çıkmıştır. Bundan sonra gelen TBMM’nin açılışı, Büyük Taarruz, saltanatın kaldırılması, Lozan, Cumhuriyet ve halifeliğin kaldırılması ayrı başlıklardır ama kronolojik olarak birbirine bağlıdır. Özellikle 23 Nisan 1920, 26-30 Ağustos 1922, 1 Kasım 1922, 24 Temmuz 1923, 29 Ekim 1923 ve 3 Mart 1924 tarihlerini sıraya koyabilmek, hem yorum hem de bilgi sorularında büyük avantaj sağlar.

Kapanış

Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı; Osmanlı Devleti’nin son dönemini ve Türkiye Cumhuriyeti’nin doğuşunu anlamak için birlikte öğrenilmesi gereken temel konulardır. 1911-1912’deki Trablusgarp Savaşı, 8 Ekim 1912-10 Ağustos 1913 arasındaki Balkan Savaşları, Londra ve Bükreş Antlaşmalarının sonuçları, Osmanlı’nın Mondros Ateşkes Antlaşması ile savaş dışına çıkması ve ardından gelen millî mücadele, bu sürecin ana çizgisini oluşturur.

Bu çizginin devamında TBMM’nin 23 Nisan 1920’de açılması, Büyük Taarruz’un 26-30 Ağustos 1922’de kesin zafer getirmesi, 1 Kasım 1922’de saltanatın kaldırılması, 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesi ve 3 Mart 1924’te halifeliğin kaldırılması ile Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabulü yer alır. Bu olayların her biri bir sonrakini hazırlamış, sonunda yeni devlet düzeni kurulmuştur.

Sınav açısından en güvenli yöntem, bu konuyu yalnızca ezberlenmesi gereken tarihler olarak değil, birbirini takip eden bir dönüşüm süreci olarak çalışmaktır. Böyle yapıldığında hem antlaşmaların sonuçları hem de devletin kuruluş adımları çok daha kolay hatırlanır. Bu konu, tarih bilgisinde kronolojiyi iyi kurabilen adayların öne çıkacağı alanlardan biridir.