2026 KPSS Önlisans Tarih Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi Konu Anlatımı

I. Dünya Savaşı Sonrası Düzen

Savaşın sona ermesiyle birlikte hem devletler arasındaki ilişkiler hem de sınırlar yeniden şekillenmeye başladı. Bu dönemin önemli gelişmelerinden biri Brest-Litovsk Antlaşmasıdır. Antlaşma 3 Mart 1918’de imzalandı ve Rusya bu antlaşmayla savaştan çekildi. Bu durum, savaşın doğu cephesindeki dengeleri değiştirdi ve savaşın genel seyrini etkileyen önemli bir ayrılma noktası oluşturdu.

Savaş sonrasında kurulan yeni uluslararası düzenin bir başka unsuru Milletler Cemiyeti oldu. 10 Ocak 1920’de kurulan bu örgüt, devletler arasında barışı korumayı amaçlayan ilk büyük girişimlerden biriydi. Türkiye daha sonra, 1932 yılında Milletler Cemiyeti’ne katıldı. Bu katılım, Türkiye’nin uluslararası sistemde daha görünür ve etkin bir yer edinmeye başladığını gösteren gelişmelerden biridir.

1920’ler Arası Gerilimler

Savaş sonrası Avrupa’da sınırların ve güvenlik anlayışının yeniden tanımlanması amacıyla çeşitli antlaşmalar yapıldı. Locarno Antlaşması 1 Aralık 1925’te Londra’da imzalandı. Bu antlaşma, Avrupa’da özellikle barışın sürdürülmesi ve devletler arası ilişkilerin daha güvenli bir zemine oturtulması hedefiyle önem kazandı. Aynı dönemde dünya ekonomisi de istikrarlı değildi; 1929 Ekonomik Krizi, ABD’de New York Borsası’nın çökmesiyle başladı. Krizin merkezinde finansal çöküşün yer alması, kısa sürede üretimi, ticareti ve işsizliği etkileyen küresel bir sarsıntıya yol açtı.

Türkiye’de Siyasal Dönüşüm

Kurtuluş Savaşı’nın başarıya ulaşmasının ardından Türkiye’de devletin yapısı hızla değişti. TBMM, 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı ve millî egemenliğe dayanan yeni bir yönetim anlayışının merkezi oldu. Ardından Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’de başladı; 30 Ağustos 1922’de Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile kesin zafer kazanıldı. Bu askeri başarı, siyasi dönüşümün önünü açan en kritik aşamalardan biriydi.

Zaferden sonra devletin eski yapısını sürdüren kurumlar kaldırıldı. Saltanat, 1 Kasım 1922’de TBMM tarafından kaldırıldı. Böylece Osmanlı hanedanına dayanan siyasal yetki sona erdi ve yeni devlet düzeni için önemli bir eşik aşıldı. Ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması İsviçre’nin Lozan kentinde imzalandı. Bu antlaşma, yeni Türkiye’nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan temel belgelerdendir.

Cumhuriyet’in İlanı ve Kurumsal Değişim

24 Temmuz 1923’ten sonra devlet yapısı daha açık biçimde yeni bir siyasal temele oturdu. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu gelişme, egemenliğin kişi veya hanedan yerine millet iradesine dayanması bakımından belirleyicidir. Cumhuriyet yönetimi, devletin yönetim biçimini netleştirdiği gibi, modernleşme adımlarına da kurumsal bir zemin sağladı.

Bu dönüşümün ardından 3 Mart 1924’te önemli bir düzenleme daha yapıldı. Halifelik kaldırıldı; aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi. Halifeliğin kaldırılması, dinî-siyasal yetkinin devlet yönetiminden ayrılması bakımından önemliydi. Tevhid-i Tedrisat ise eğitimde birliği sağlayarak öğretim düzenini tek çatı altında topladı. Böylece yeni devletin hem siyasal hem de eğitim alanındaki kurumsal yapısı güçlendirildi.

II. Dünya Savaşı ve Savaşın Sonu

1930’ların sonuna gelindiğinde dünya yeniden büyük bir savaşa sürüklendi. II. Dünya Savaşı 1939 yılında başladı ve 1945 yılında sona erdi. Savaşın başlangıcından sonuna kadar süren geniş çaplı çatışmalar, hem Avrupa’yı hem de Asya’yı derinden etkiledi. Bu savaşın önemli askerî aşamalarından biri Barbarossa Harekâtıdır; harekât 22 Haziran 1941’de başladı.

Savaşın Asya’daki son önemli gelişmelerinden biri Japonya’nın teslim olmasıdır. Japonya, 14 Ağustos 1945’te kayıtsız şartsız teslim oldu. Böylece savaşın kapanış süreci hızlandı ve küresel çatışma sona erdi. Savaş sonrası uluslararası düzenin kurulmasında yeni bir örgütlenme ihtiyacı doğdu; bu süreçte Türkiye de Birleşmiş Milletler’in kurucu üyeleri arasında yer aldı. Bu durum, Türkiye’nin savaş sonrası dünya düzeninde başlangıçtan itibaren yer aldığını gösterir.