2026 AYT Türk Dili ve Edebiyatı Divan Edebiyatı Konu Anlatımı
4 hap bilgi · 10 kilit bilgi
Divan edebiyatının adlandırılması, tarihsel çerçevesi, dili, hitap ettiği çevre ve halk ile tekke edebiyatından ayrıldığı yönler ele alınır. Ayrıca rubai ve tuyuğ gibi nazım biçimleri ile Anadolu sahasındaki bazı önemli örnekler açıklanır.
Genel Çerçeve
Divan edebiyatı, Türklerin İslamiyet’i din olarak kabul etmesiyle birlikte gelişen ve Anadolu’da yaklaşık altı yüzyıl süren bir edebiyat geleneğidir. Bu gelenek, aynı zamanda klasik Türk edebiyatı adıyla da anılmıştır. Türk kültürünün kendi imkânları içinde işlenmiş, süslü ve sanatlı bir edebiyat anlayışı kurması, onun temel niteliğini oluşturur.
Dil ve Kültür Ortamı
Bu edebiyatın oluştuğu çevrede yazı dili, saray ve medrese çevresindeki okuryazar kesimin anlayabileceği bir seviyede biçimlenmiştir. Dolayısıyla divan edebiyatı, geniş halk kitlelerinden çok bu eğitimli çevreye seslenir. Halk ve tekke edebiyatlarından ayrıldığı en belirgin nokta da burada ortaya çıkar; ayrım, kullanılan dil kadar en çok hitap ettiği kitle bakımından belirgindir.
Anadolu’daki İlk İslami Eserler
Türkmen beylikleri döneminde İslami edebi eserlerin daha çok Eski Anadolu Türkçesiyle yazıldığı görülür. Bu durum, Anadolu sahasında Türkçenin yazı dili olarak güç kazandığı bir geçiş sürecine işaret eder. Şeyyad Hamza’nın Destân-ı Yûsuf’u Anadolu sahasında kaleme alan ilk kişi olarak düşünülmesi de bu erken dönem edebî ortamının önemli örneklerinden biridir. Gülşehrî ise Mantıku't-Tayr'ı genişleterek Türkçeye çevirmiştir; bu örnek, Türkçenin yalnızca yerel bir kullanım alanı değil, işlenmiş bir edebî anlatım dili hâline de gelebildiğini gösterir.
Nazım Biçimleri
Divan şiirinde rubai, tek dörtlükten oluşan bir nazım biçimidir. Bu yönüyle kısa, yoğun ve sınırlı bir yapı taşır. Tuyuğ ise divan şiirine Türklerin kazandırdığı bir nazım biçimidir. Böylece divan şiiri içinde yalnızca ortak İslam edebiyatı mirasından gelen biçimler değil, Türklerin katkısıyla oluşmuş özgün biçimler de yer alır.
Türk Dili ve Edebiyatı diğer konular
Divan Edebiyatı örnek soruları
Bu konudan özgün sorular, doğru cevaplarıyla birlikte. Tam çözüm her sorunun kendi sayfasında.
Bir nazım biçimi, Türklerin Divan şiirine özgün katkısı olarak değerlendirilmekte ve bu yönüyle Arap kökenli benzerlerinden ayrılmaktadır; bu biçim aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: Tuyuğ
Açıklama: Türklerin Divan şiirine kazandırdığı nazım biçimi tuyuğdur.
Şıkları ve tam çözümü görBu parçaya göre rubaiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: Tek dörtlükten oluştuğuna
Açıklama: Rubai tek dörtlükten oluşur; diğer seçenekler dörtlük ya da bent sayısını değiştirir.
Şıkları ve tam çözümü görDivan şiirinde kullanılan, Arap ve Fars edebiyatlarından alınan nazım geleneğiyle bütünleşen ölçü aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: Aruz ölçüsü
Açıklama: Divan şiirinin ölçüsü aruzdur; diğer terimler bu edebiyatın kullanılan ölçüsünü karşılamaz.
Şıkları ve tam çözümü görBu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: Tuyuğ, divan şiirine Türklerin kazandırdığı bir nazım biçimidir.
Açıklama: Parçadaki Türk edebiyatı katkısı tuyuğla ilgilidir. Rubaiye iki dörtlük yüklemek ve tuyuğu ölçü saymak metinle çelişir.
Şıkları ve tam çözümü görTürklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle başlayan ve Anadolu’da altı yüz yıl süren bu edebiyat, farklı dönemlerde çeşitli adlarla anılmıştır. Bu adlandırmalar içinde, geleneksel ve kurallı yapıyı vurgulayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: klasik Türk edebiyatı
Açıklama: Anadolu’da uzun süre varlığını sürdüren bu edebiyatın yerleşik adlarından biri klasik Türk edebiyatıdır; diğerleri aynı adlandırma kümesindeki farklı ifadelerdir.
Şıkları ve tam çözümü görDivan şiirine Türklerin kazandırdığı, millî nitelik taşıyan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: Tuyuğ
Açıklama: B, Türklerin kazandırdığı millî nazım biçimidir; diğerleri aynı alandaki farklı biçimlerdir.
Şıkları ve tam çözümü görDivan şiirinin Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra Anadolu’da gelişen bir gelenek olduğu ve bu geleneğe Türklerin bir nazım biçimi kazandırdığı belirtilmektedir. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: Türklerin kazandırdığı nazım biçimi Tuyuğ’dur.
Açıklama: D, Türklerin Divan şiirine kazandırdığı biçimi belirtir; A ve diğerleri aynı kümeden farklı biçimlerdir.
Şıkları ve tam çözümü görDivan şiiri içinde kullanılan bir nazım biçimi için şu özellik verilmiştir: “Tek dörtlükten oluşur ve uyak örgüsü aaxa şeklindedir.” Bu özellikler aşağıdaki nazım biçimlerinden hangisine aittir?
Doğru cevap: Rubai
Açıklama: C, tek dörtlük ve aaxa düzenini karşılar; E aynı alandaki yakın biçimdir ancak bu kuruluşla eşleşmez.
Şıkları ve tam çözümü görDivan şiirinde Türklerin kazandırdığı, millî nitelik taşıyan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: Tuyuğ
Açıklama: Türklerin Divan şiirine kazandırdığı millî nazım biçimi Ddır; diğerleri bu özellikle tanımlanmaz.
Şıkları ve tam çözümü görİslamiyet’in kabulünden sonra Anadolu’da altı yüz yıl süren Divan şiirinin ölçüsü ve bu edebiyatın başka bir adı birlikte düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisine ulaşılır?
Doğru cevap: Aruz ölçüsünün kullanıldığı ve klasik Türk edebiyatı adıyla da anıldığı
Açıklama: B, aruz ölçüsü ile klasik Türk edebiyatı adlandırmasını doğru birleştirir.
Şıkları ve tam çözümü gör
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynaklar ve içerik denetimi
- MEBİ Konu Özetleri — Türk Dili ve Edebiyatı — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı