2026 TYT Türkçe Fiiller Test Çöz
10 özgün soru · online çöz, anında cevabı gör
- 1.
Türkçede iki ünlü yan yana gelemez; bu nedenle bazı ek birleşmelerinde araya bir harf girer. Bu harfin görevi yalnızca ünlüleri birbirinden ayırmak değildir; ----. Örneğin "-ıyor" eki getirildiğinde kimi sözcüklerin kök ünlüsü daralır ve bu daralmanın tek sorumlusu araya giren sestir.
Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Çözümü gör
Doğru cevap: A
Boşluk parçanın ortasındadır; öncesinde 'yalnızca … değildir' karşıtlık kalıbı kurulmuş, sonrasında ise '-ıyor' ekiyle ünlünün daraldığı ve bunun 'araya giren ses'ten kaynaklandığı söylenmiştir. Dolayısıyla boşluğa, bu daralma işlevini karşılayan A şıkkı gelmelidir. B şıkkı ünlü uyumunu korumaktan söz eder, ancak sonraki cümle bozulmadan değil daralma işlevinden bahseder; bağ kurulamaz. D şıkkı anlamı değil sesletimi etkilediğini söyler, bu da ünlü daralmasıyla çelişir.
- 2.
Türkçede bir ek ünlüyle başlıyorsa ve bu ekin getirildiği sözcük de ünlüyle bitiyorsa iki ünlü doğrudan birleşemez. Bu durumu önlemek için araya bir ses girer; dil bilgisinde bu sese kaynaştırma harfi adı verilir. Kaynaştırma harfleri arasında en sık karşılaşılan 'y' sesidir. Bu sesin yalnızca birleştirici bir köprü olmadığı, aynı zamanda yanındaki ünlüyü daralttığı da bilinmektedir. Nitekim "-ıyor" ekindeki 'y', kimi fiil köklerindeki geniş ünlünün daralmasına doğrudan neden olur.
Bu parçada kaynaştırma harfiyle ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?
Çözümü gör
Doğru cevap: D
Parçada şu bilgilere değinilmiştir: ünlü çatışmasını önleme işlevi (A), 'y'nin en sık kullanılan kaynaştırma harfi olduğu (B), 'y'nin ünlü daralmasına neden olduğu (C) ve '-ıyor' ekinde 'y' bulunduğu (E). Kaynaştırma harfinin hangi dil ailesine özgü olduğu ise parçada hiç geçmemektedir; dolayısıyla D doğrudur. En güçlü çeldirici E'dir; '-ıyor' eki parçada açıkça geçtiği için öğrenci bu şıkkı 'değinilmemiş' sanabilir, ancak son cümlede açıkça yer almaktadır.
- 3.
Fiillerde ses olaylarını incelerken, ek ile kök arasındaki ilişki kadar ekin başındaki sesin etkisi de dikkate alınmalıdır. “Oyuyor” ve “söylüyor” örneklerinde, ünlüyle başlayan ekten önce kullanılan unsurun daralmayı başlattığı görülür. Bu unsur, yalnızca sözcüklerin yazımında görülen bir ayrıntı değil, ses değişimini açıklayan temel etkendir. Bu nedenle örnekler değerlendirilirken görev ile biçim birbirinden ayrılmamalıdır.
Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Çözümü gör
Doğru cevap: A
Parçada, ek ile kök arasındaki ilişkinin yanı sıra ek öncesindeki unsurun ses değişimindeki işlevi vurgulanmaktadır. Bu nedenle daralmayı başlatan unsurun süreçte görev aldığı sonucu çıkarılır. B, C, D ve E parçadaki sınırlı açıklamayı genelleştirerek yanlış sonuca ulaşmaktadır; özellikle D, her yardımcı sesin aynı sonucu doğurduğunu ileri sürmektedir.
- 4.
“Bir fiilde ünlü daralması görülüyorsa bu değişimin ortaya çıkmasında, fiile eklenen unsurun başındaki kaynaştırma sesinin etkisi vardır.” cümlesinden kesin olarak çıkarılabilecek yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözümü gör
Doğru cevap: A
Cümle, ünlü daralmasının ortaya çıkışında belirli bir kaynaştırma sesinin etkili olduğunu kesin biçimde bildirir. A seçeneği bu yargıyı anlamını değiştirmeden karşılar. B, C ve D cümledeki sınırlı bilgiyi bütüne yaymakta; E ise daralmanın nedenini cümlede bulunmayan bir etkene bağlamaktadır.
- 5.
“Arıyor” ve “bekliyor” biçimleri incelenirken öğrencilerden biri, daralmanın yalnızca fiilin kökünde gerçekleşen bir değişme olduğunu ileri sürmüştür. Oysa bu örneklerde eklenme sırasında kullanılan yardımcı sesin işlevi göz ardı edilirse açıklama eksik kalır. Ses olaylarını doğru değerlendirmek için ortaya çıkan değişme ile bu değişmeyi doğuran unsur birlikte ele alınmalıdır. Böylece biçim bilgisi ile ses bilgisi arasındaki bağlantı daha açık görülür.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?
Çözümü gör
Doğru cevap: C
Parça, daralmanın yalnızca fiil kökünde meydana geldiği görüşünü açıkça yetersiz bulmaktadır. Bu nedenle C seçeneği parçadan çıkarılamaz. A, B, D ve E ise yardımcı sesin işlevini, neden-sonuç ilişkisini ve iki dil bilgisi alanı arasındaki bağlantıyı parçada verilen bilgilerle uyumlu biçimde ifade etmektedir.
- 6.
“Fiile eklenen unsurun başında bulunan ses, bazı örneklerde ünlü daralmasını ortaya çıkaran etkendir.” cümlesinin anlamca en yakın karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözümü gör
Doğru cevap: A
Verilen cümlede iki sınırlama vardır: Daralmaya neden olan ses, eklenen unsurun başında bulunur ve bu durum bazı örneklerle sınırlıdır. A seçeneği hem bu konumu hem de olasılık bildiren kapsamı korur. B ve D, bazı durumları bütün durumlara dönüştürür; C nedeni köke taşır, E ise tek bir sesin bütün ses olaylarını açıkladığını ileri sürer.
- 7.
“Fiile eklenen unsurun görevi yalnızca sesleri birbirine bağlamakla sınırlı kalmaz; bazı durumlarda bu unsur, ünlü daralmasını da başlatır.” cümlesinde anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
Çözümü gör
Doğru cevap: C
Cümle, bağlama işlevi taşıyan bir unsurun kimi durumlarda ses olayını da başlatabildiğini belirtmektedir. C seçeneği bu koşullu anlamı korur; A ve D seçenekleri cümledeki sınırlı durumu genelleştirmektedir.
- 8.
Fiillerin ek alması sırasında görülen daralma, tek başına kökün ya da ekin niteliğiyle açıklanamaz. Kök ile ek arasındaki geçişte kullanılan kaynaştırma unsuru da bu ses olayının oluşumunda rol oynar. Bu nedenle örnekleri incelerken, daralmanın görüldüğü yerde bağlantıyı sağlayan harfi ayrıca değerlendirmek gerekir.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Çözümü gör
Doğru cevap: B
Parça, daralmanın değerlendirilmesinde kök ve ek arasındaki bağlantının da incelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. B seçeneği bu kapsamı korur; D seçeneği kaynaştırma unsurunun ses olayındaki rolünü yok saydığı için yanlıştır.
- 9.
“Ses olayının gerçekleşmesinde, kökle ek arasında görev yapan harfin etkisi göz ardı edilmemelidir.” cümlesinden kesin olarak çıkarılabilecek yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözümü gör
Doğru cevap: B
Cümlede, kökle ek arasında görev yapan harfin ses olayının gerçekleşmesinde etkili olabileceği vurgulanmaktadır. B seçeneği bu anlamı korur; E seçeneği ise cümlenin temel yargısıyla doğrudan çelişmektedir.
- 10.
Ünlü daralmasıyla ilgili bir açıklamada, “y” kaynaştırma harfi ünlü daralmasına sebep olur. Açıklama, değişimin ortaya çıkardığı biçimden çok, bu değişimi başlatan ögeyi öne çıkarır. Bu nedenle örnekte görev dağılımı yapılırken sonuç ile sonucu doğuran unsur birbirinden ayrılmalıdır.
Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Çözümü gör
Doğru cevap: B
Parçada, değişimin kendisiyle bu değişimi başlatan unsurun ayrıldığı belirtilmektedir. Bu nedenle kaynaştırma görevi üstlenen unsurun daralmayı etkilediği sonucuna ulaşılır. D seçeneği ise özellikle güçlü bir çeldiricidir; çünkü açıklamanın sonucu doğuran unsuru öne çıkardığı belirtilmişken yalnız değişimin kendisini öne sürdüğünü iddia etmektedir.