2026 KPSS Ortaöğretim Tarih İlk Türk İslam Devletleri Test Çöz

1.

Gazneli Mahmut, Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtarmıştır. Bu gelişmenin ardından halifeden özel bir unvan almıştır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: B

Gazneli Mahmut’un halifeden 'Sultan' unvanını alması, siyasal nüfuzunun meşrulaştırılması sonucunu doğurur. En güçlü çeldirici A’dır; olayda halifelik makamı ortadan kaldırılmamış, yalnızca halifeye yardım edilmiştir.

2.

1040 yılında Gazneliler ile Selçuklular arasında yapılarak Selçukluların bağımsızlık sürecinde belirleyici olan savaş aşağıdakilerden hangisidir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

1040 yılında Gazneliler ile Selçuklular arasında yapılan ve Selçukluların bağımsızlık sürecinde belirleyici olan savaş Dandanakan Savaşı'dır. En güçlü çeldirici Malazgirt Savaşı'dır; ancak o 1071'de gerçekleşmiş ve Anadolu'nun Türkleşmesi sürecinde öne çıkmıştır, Dandanakan ile karıştırılamaz.

3.

Gazneli Mahmut, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtardığı için halifeden 'Sultan' unvanını almıştır. Benzer şekilde Selçuklu Hükümdarı Tuğrul Bey de 1055'teki Bağdat Seferi sonrasında aynı mezhepsel tehdide karşı halifeyi korumuş ve 'Doğunun ve Batının Sultanı' unvanını elde etmiştir.

Bu gelişmelere bakılarak ilk Türk-İslam devletlerinin siyasi ve askeri faaliyetleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Gazneli Mahmut'un Abbasi halifesini Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtararak 'Sultan' unvanını alması ve Tuğrul Bey'in 1055 Bağdat Seferi ile halifeyi koruyarak 'Doğunun ve Batının Sultanı' unvanını elde etmesi, Türk-İslam devletlerinin İslam dünyasında koruyucu bir rol üstlendiğini açıkça ortaya koymaktadır. B şıkkında belirtilen halifeliğin Türklere geçmesi durumu bu dönemde gerçekleşmemiştir; halifelik Abbasi soyunda kalmaya devam etmiştir. C ve D seçenekleri tarihsel gerçeklerle uyuşmayan aşırı ve hatalı yargılardır. E seçeneğindeki yayılma süreci ise bu askeri koruyuculuk faaliyetlerinden çok daha önce başlamıştır.

4.

1040 yılında Gazneliler ile Selçuklular arasında gerçekleşen Dandanakan Savaşı, Horasan bölgesinin hakimiyeti için yapılan son büyük mücadele olmuş ve Gaznelilerin yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Dandanakan Savaşı (1040), Selçukluların bağımsızlık sürecinde en belirleyici savaştır ve devletin fiilen kurulmasını sağlamıştır. Anadolu kapılarının açılması ise Malazgirt Savaşı ile ilgilidir.

5.

Türklerin İslamiyeti kabulünden sonraki dönemde gerçekleştirdiği askeri ve siyasi mücadelelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

Çözümü gör

Doğru cevap: E

Dandanakan Savaşı, 1040 yılında Gazneliler ile Selçuklular arasında yapılmıştır. 1071 yılında Bizans'a karşı kazanılan savaş ise Malazgirt Savaşı'dır.

6.

Aşağıdakilerden hangisi Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletleri ile ilgili doğru bir bilgi değildir?

Çözümü gör

Doğru cevap: E

Tolunoğulları Devleti Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir ancak 905 yılında Abbasiler tarafından yıkılmıştır. 1040 yılındaki Dandanakan Savaşı ise Gazneliler ile Selçuklular arasında yapılmış olup Selçukluların bağımsızlık sürecini başlatan, Gaznelilerin ise yıkılış sürecine girmesine yol açan bir savaştır. Tolunoğullarının bu savaşla tarihsel bir ilgisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla E seçeneğindeki bilgi yanlıştır.

7.

Sınırları Hindistan'dan Maveraünnehir'e kadar uzanan Gazneliler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Çözümü gör

Doğru cevap: C

Türk-İslam devletleri tarihinde haberleşme ağını kurarak ilk posta teşkilatını oluşturan devlet Gazneliler değil, Karahanlılar'dır. Dolayısıyla C seçeneğindeki bilgi Gazneliler için geçerli olmayıp Karahanlılar'a aittir. Diğer seçeneklerde yer alan bilgiler ise Gazneliler tarihine ait kesin ve doğru bilgilerdir: Devletin temeli Alp Tigin tarafından atılmış, bağımsızlığı kazandıran Sebük Tigin gerçek kurucu sayılmış, Gazneli Mahmut halifeyi kurtararak ilk kez 'Sultan' unvanını kullanmış ve devlet 1040 yılındaki Dandanakan Savaşı'nda Selçuklulara yenilerek yıkılış sürecine girmiştir.