2026 KPSS Lisans Türkçe Ses Bilgisi Test Çöz

1.

"Yeni düzenlemeyi duyunca hemen telefonunu açtı." cümlesinden aşağıdakilerin hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Cümlede, duyma eyleminden sonra telefonunu açtığı açıkça verilmiştir. Bu nedenle A kesin olarak çıkarılabilir. En güçlü çeldirici C’dir; ancak cümle yeni düzenlemenin konusu hakkında bilgi vermez, yalnızca düzenlemenin duyulduğunu belirtir.

2.

"Bir sözcükteki dar ünlü, ek gelince düşüyorsa ses değişimi sözcüğün kökünde gerçekleşmiş sayılır." Bu cümlede anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Cümlede, bir ek alındığında dar ünlünün düşmesinin kökte meydana gelen bir ses değişimi olduğu anlatılmaktadır. A seçeneği bu anlamı doğrudan karşılar. B seçeneği ise ekin her zaman kökün son sesini değiştireceğini söyleyerek yargıyı gereksiz biçimde genelleştirir; bu yüzden yanlıştır.

3.

Türkçede kimi ses olayları, sözcüğün yapısını ilk bakışta değiştirmeden işler gibi görünse de aslında dilin iç düzenini açıkça gösterir. Bir ek geldiğinde bazı sözcüklerin sonundaki sert ünsüzler yumuşayabilir; bu durum, yazıda da ses bilgisine dikkat edenler için belirginleşir. Buna karşılık her değişim, aynı kurala bağlı değildir; kimi zaman yardımcı sesler devreye girer, kimi zaman da sözcüğün kökündeki bir ünlü ekle birlikte kaybolur. Bu yüzden Türkçedeki ses olaylarını tek tek adlandırmak, yalnızca ezber değil, düzenli bir gözlem işidir.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Parçada, bir ek geldiğinde bazı sözcüklerin sonundaki sert ünsüzlerin yumuşayabildiği, kimi zaman yardımcı seslerin devreye girdiği ve kimi zaman da kökteki bir ünlünün ekle birlikte kaybolduğu söylenmektedir. Bu, ses olaylarının bir bölümünün eklerin sözcük üzerindeki etkisiyle ortaya çıktığını gösterir. En güçlü çeldirici B yanlıştır; çünkü parçada açıkça ‘her değişim, aynı kurala bağlı değildir’ denilerek ortak bir kuralın bulunmadığı belirtilmiştir.

4.

“O, sabahları geç kalktığı için toplantıya çoğu zaman sonradan yetişirdi.” Bu cümleden aşağıdakilerin hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Cümlede ‘sabahları geç kalktığı için’ ifadesi neden-sonuç ilişkisi kurmakta ve sonradan yetişme durumunun geç kalkmaya bağlı olduğunu göstermektedir. Bu yüzden A kesin olarak çıkarılabilir. En güçlü çeldirici D yanlıştır; çünkü cümlede bunun isteyerek yapıldığına ilişkin hiçbir bilgi yoktur, yalnızca neden belirtilmiştir.

5.

Bir sözcüğün sonundaki ses ile sonrasındaki ekin başındaki ses, çoğu zaman birlikte düşünülür. Ünlüyle biten bir sözcüğe yine ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde araya yardımcı bir ses girer. Bu yardımcı ses, Türkçede kimi zaman aynı görev için birden fazla biçimde görülebilir. Böylece konuşma akışı kesilmeden sürer ve sözcükler birleşirken kolaylık sağlanır. ----

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Çözümü gör

Doğru cevap: B

Parçada yardımcı seslerin ünlüyle biten sözcüklerle ünlüyle başlayan ekler arasındaki uyumu sağladığı anlatılmaktadır. Bu akışı en iyi tamamlayan seçenek, ses yapısına uyumu genel ilke olarak veren B’dir. En güçlü çeldirici C’dir; çünkü ünlü düşmesi gerçek bir ses olayıdır, ancak burada anlatılan yardımcı ses ve bağlama uygunluk ilişkisini sürdürmez.

6.

“Kalemi masanın kenarına bıraktıktan sonra odadan çıktı.”

Bu cümleden aşağıdaki yargılardan hangisi kesin olarak çıkarılır?

Çözümü gör

Doğru cevap: D

‘Bıraktıktan’ sözcüğünde ‘bırak’ kökü, ünlüyle başlayan ek aldığında sonundaki sert ünsüzünü yumuşatmıştır; cümleden kesin çıkarılabilen ses olayı budur. En güçlü çeldirici B’dir; çünkü cümlede kaynaştırma ünsüzü bulunmaz, ayrıca soru kökü yalnızca verilen cümleden kesin çıkarım istemektedir.

7.

Türkçede bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, sözcük sonundaki sert ünsüz bazen yumuşar. Buna karşılık, kelime başında iki ünsüzün yan yana bulunmaması Türkçenin ses düzeniyle ilgilidir. Bu yüzden yabancı kökenli bazı sözcükler Türkçede kullanılırken ses uyumuna göre yeniden şekillenebilir; ancak bu değişmelerin her biri aynı kuralın sonucu değildir.

Bu parçada aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Parçada, ünsüz yumuşaması ile kelime başında iki ünsüzün yan yana bulunmaması birlikte anılıyor; ayrıca bu değişmelerin aynı kuralın sonucu olmadığı belirtiliyor. Bu nedenle, Türkçede bazı ses olaylarının sözcük yapısını farklı biçimlerde etkilediği çıkarımı yapılabilir. En güçlü çeldirici B yanlıştır; çünkü parça tam tersine, kelime başında iki ünsüzün yan yana bulunmadığını söyler. C de kesin değildir; sert ünsüz her durumda değil, bazen yumuşar.

8.

Dil bilgisi derslerinde kimi zaman ses olayları, yalnızca ezberlenmesi gereken kurallar gibi görülür. Oysa bir sözcüğün sonundaki ses ile ona eklenen unsur arasındaki ilişki, Türkçenin işleyişini açıkça gösterir. Sert bir sesle biten sözcükler, ünlüyle başlayan ekler aldığında biçim değişikliğine uğrayabilir. Buna karşılık bazı ekler, sözcüğün yapısını korumak için araya yardımcı sesler de alabilir. Bu yüzden ses olaylarını bilmek, yazılışı doğru yorumlamanın temel yollarından biridir.

Bu parçaya göre Türkçenin ses yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Çözümü gör

Doğru cevap: D

Parçada, sert bir sesle biten sözcüklerin ünlüyle başlayan ekler aldığında değişebileceği, bazı eklerin yardımcı ses alabildiği ve ses olaylarını bilmenin doğru yazımı yorumlamaya yardım ettiği açıkça söylenmektedir. Bu nedenle A, B, C ve E parçadan çıkarılabilir. En güçlü çeldirici D’dir; çünkü Türkçede kelime başında iki ünsüzün yan yana bulunmadığı bilgisi gerçek bir ses bilgisi kuralıdır, ancak parçada buna değinilmemiştir. Soru da zaten ulaşılamayan yargıyı istemektedir.

9.

"Annesinin sesi duyulunca çocuk birden sakinleşti." cümlesinden aşağıdakilerin hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Cümlede, çocuğun sakinleşmesinin nedeni olarak annenin sesinin duyulması verilmiştir; bu yüzden işitsel bir uyarıcının etkisi kesin olarak çıkarılabilir. En güçlü çeldirici B’dir; çünkü cümlede duygu değişiminin öncesine ilişkin hiçbir bilgi yoktur ve öfke sonucu kesin çıkarılamaz.

10.

“Sabah erkenden gelen haber, uzun süren bekleyişi bir anda hafifletti.” cümlesinden aşağıdakilerden hangisi kesin olarak çıkarılabilir?

Çözümü gör

Doğru cevap: A

Cümlede, haberin bekleyişi hafiflettiği ve bekleyişin uzun sürdüğü açıkça bildirilmektedir. Bu nedenle haberden önce bekleyişin uzun sürdüğü kesin olarak çıkarılır. En güçlü çeldirici B’dir; cümlede bekleyişin hafiflediği söylenir, tamamen sona erdiği söylenmez.