[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"public-settings":3,"study-public-topic-kpss-lisans-tarih-islamiyet-oncesi-turk-tarihi":21,"exam-nav":329,"study-public-overview-kpss-lisans":388,"pages-nav":563},{"brand":4,"ads":8,"analytics":14,"auth":17},{"site_name":5,"short_name":5,"default_seo_title":6,"default_seo_description":7},"Akıllı Soru","Akıllı Soru - Sınav Pratik Platformu","Sınavını seç, soru çöz, PDF indir ve sonucunu gör.",{"google_ads_enabled":9,"google_adsense_client":10,"slots":11},false,"ca-pub-5812815830094071",{"footer":12,"inArticle":13,"sidebar":13},"2042654069","",{"google_analytics_enabled":15,"google_analytics_id":16},true,"G-ZNK1QHNTYD",{"usable_providers":18},[19,20],"google","facebook",{"topic":22,"has_test":15,"questions":32,"lesson_note":61,"detailed_note":64,"knowledge_cards":67,"study_tips":286},{"id":23,"name":24,"slug":25,"subject":26,"subject_id":27,"subject_slug":28,"exam":29,"exam_id":30,"exam_slug":31},12,"İslamiyet Öncesi Türk Tarihi","islamiyet-oncesi-turk-tarihi","Tarih",3,"tarih","KPSS Lisans",1,"kpss-lisans",[33,36,39,40,43,46,49,52,55,58],{"slug":34,"stem":35},"kut-anlayisinin-turk-devlet-yonetimindeki-sonucu-asagidakilerden-hangisidir-51b8e7bb","Kut anlayışının Türk devlet yönetimindeki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?",{"slug":37,"stem":38},"islamiyet-oncesi-turklerde-kurultayin-varligi-oncelikle-hangi-yonetim-ozelligine-8e530e29","İslamiyet öncesi Türklerde kurultayın varlığı öncelikle hangi yönetim özelliğine kanıt gösterilebilir?",{"slug":37,"stem":38},{"slug":41,"stem":42},"552de-siyasal-bagimsizligini-kazanmis-582de-dogu-ve-bati-olarak-ikiye-ayrilmis-t-4797bf35","552'de siyasal bağımsızlığını kazanmış, 582'de doğu ve batı olarak ikiye ayrılmış Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?",{"slug":44,"stem":45},"552-yilinda-siyasal-bagimsizligini-kazanmis-bumin-kaganin-onderliginde-kurulmus-5284cce4","552 yılında siyasal bağımsızlığını kazanmış, Bumin Kağan’ın önderliğinde kurulmuş ve \"Türk\" adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti olan siyasi teşekkül aşağıdakilerden hangisidir?",{"slug":47,"stem":48},"asya-hun-devleti-gokturk-kaganligi-ve-uygur-kaganligi-islamiyet-oncesi-turk-tari-4ff3fcb1","Asya Hun Devleti, Göktürk Kağanlığı ve Uygur Kağanlığı, İslâmiyet öncesi Türk tarihinin en önemli siyasi yapıları arasında sayılmaktadır. Aşağıdaki yargılardan hangisi bu devletlerden biri hakkında söylenemez?",{"slug":50,"stem":51},"630-yilinda-il-kaganin-cin-tarafindan-esir-alinmasi-gokturk-kaganliginin-cin-hak-3b598688","630 yılında İl Kağan'ın Çin tarafından esir alınması, Göktürk Kağanlığı'nın Çin hâkimiyetine girmesine yol açmıştır. Bu hegemonyanın yaklaşık yarım asır sürmesinin ardından İlteriş Kağan ve Tonyukuk, 682 yılında Çin'e karşı ayaklanarak bağımsızlığı yeniden kazanmıştır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?",{"slug":53,"stem":54},"buna-gore-islamiyet-oncesi-turk-topluluklarinda-kulturel-ve-toplumsal-gelismeye-bcbc98c7","Buna göre İslamiyet öncesi Türk topluluklarında kültürel ve toplumsal gelişmeye ilişkin aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?",{"slug":56,"stem":57},"gokturk-kaganliginin-siyasi-tarihine-iliskin-asagidaki-ifadelerden-hangisi-yanli-95293209","Göktürk Kağanlığı'nın siyasi tarihine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?",{"slug":59,"stem":60},"bu-olayla-ilgili-asagidakilerden-hangisi-soylenemez-21a88155","Bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?",{"title":24,"summary":62,"body":63},"Bu notta İslamiyet öncesi Türk tarihinin temel devletleri ve kavramları, sınavda en çok sorulan bağlantılarıyla birlikte anlatılır. Göktürkler, Hunlar ve Uygurlar üzerinden devlet yapısı, önemli tarihler ve yazılı kaynaklar sade bir dille açıklanır.","Giriş\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihi, Türk devletlerinin nasıl kurulduğunu, nasıl yönetildiğini ve hangi temel anlayışlarla ayakta durduğunu öğrenmek için önemlidir. Bu konuda bazı adlar, tarihler ve kavramlar özellikle öne çıkar. Sınavda çoğu soru, bir devleti doğru özelliğiyle eşleştirmeye dayanır. Bu yüzden her bilgiyi sadece ezberlemek yetmez; hangi bilginin hangi devletle ilgili olduğunu da net ayırmak gerekir.\n\nTürk Adını Kullanan Devlet\n\nGöktürkler, Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti kabul edilir. Bu bilgi çok önemlidir; çünkü burada “Türk” adı ilk kez doğrudan devlet adı olarak karşımıza çıkar. Sınavda bu ayrım özellikle sorulabilir. Yani Göktürkleri hatırlarken sadece bir Türk devleti olarak değil, Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk devlet olarak da akılda tutmak gerekir.\n\nGöktürklerin Kuruluşu\n\nGöktürkler, Bumin Kağan’ın önderliğinde Göktürk Kağanlığı’nı kurdu. Bu, devletin ortaya çıkışında tek bir liderin ve siyasi bir öncünün önemini gösterir. Göktürklerin bağımsızlıklarını kazandığı yıl 552’dir. Bu tarih, devletin kuruluş sürecini anlamak için temel bir dönüm noktasıdır. Soru geldiğinde 552 yılı ile Göktürklerin bağımsızlığı arasında doğrudan bağ kurmak gerekir.\n\nGöktürklerde Bölünme ve Esaret\n\nGöktürkler 582 yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır. Bu bilgi, devletin güçlü bir yapıdan zamanla parçalanmaya giden sürecini gösterir. Bölünme tarihini, devletin bütünlüğünü kaybetmeye başladığı nokta olarak düşünmek faydalıdır. Daha sonra İl Kağan’ın 630 yılında esir alındığı bilinir. Bu olay, Göktürklerde siyasi gücün zayıfladığını gösteren önemli bir aşamadır. Sınavda 582’de bölünme, 630’da esir alınma gibi tarihler birbirine karıştırılabilir; bu yüzden biri parçalanmayı, diğeri daha ileri bir zayıflama ve kontrol kaybını ifade eder.\n\nİkinci Göktürk Dönemi\n\nGöktürkler tarihinde 682 yılı ayrıca önemlidir. İlteriş Kağan ve Tonyukuk, 682 yılında Çin hegemonyasına karşı ayaklanmıştır. Bu, Türklerin dış baskıya karşı yeniden toparlanma iradesini gösteren bir adımdır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, ayaklanmanın Çin hegemonyasına karşı olmasıdır. Yani 682 yılı, yeniden diriliş ve bağımsızlık mücadelesi ile hatırlanmalıdır.\n\nAsya Hunları ve Mete Han\n\nAsya Hun Devleti’nin en önemli hükümdarlarından biri Mete Han’dır. Bu bilgi, Hun tarihinin öne çıkan kişisini bilmek açısından önemlidir. Sınavlarda hükümdar ile devlet arasında eşleştirme yapılabilir. Bu yüzden Asya Hunları denince Mete Han adı özellikle akılda tutulmalıdır.\n\nKurultay ve Töre\n\nEski Türklerde kurultay, önemli devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir. Bu meclis anlayışı, devlet yönetiminde ortak görüş ve karar geleneğini gösterir. Kurultay, eski Türk siyaset anlayışını anlamak için temel kavramlardan biridir.\n\nTöre ise eski Türk devlet anlayışında yazısız hukuk kurallarıdır. Bu, devlet düzeninin sadece sözlü veya geleneksel değil, aynı zamanda bağlayıcı kurallarla sürdürüldüğünü gösterir. Kurultay ile töreyi karıştırmamak gerekir. Kurultay kararların görüşüldüğü meclistir; töre ise hukuk düzenidir. Sınavda bu iki kavram sıkça birbirine yaklaştırılır, bu nedenle görevlerini ayrı tutmak gerekir.\n\nYazılı Kaynak ve Uygurlar\n\nOrhun Yazıtları, Türk tarihi için yazılı ilk kaynaklar arasında yer alır. Bu bilgi, Türk tarihinin yazılı olarak izlenebilmesi açısından çok değerlidir. Türk tarihiyle ilgili erken dönem bilgileri anlamada Orhun Yazıtları temel bir yere sahiptir.\n\nUygurlar ise yerleşik yaşama geçen ilk Türk topluluklarından biridir. Bu özellik onları diğer erken Türk topluluklarından ayırır. Göçebe yaşamdan yerleşik yaşama geçiş, Türk tarihindeki önemli bir değişimdir. Bu yüzden Uygurlar, sadece bir devlet adı olarak değil, yaşam biçimi bakımından da hatırlanmalıdır.\n\nSınavda Nasıl Ayrılır\n\nBu konunun en önemli sınav noktası, devletleri ve kavramları doğru eşleştirmektir. Göktürkler denince Türk adını devlet adı olarak kullanmaları, Bumin Kağan, 552’de bağımsızlık, 582’de doğu-batı ayrılığı, 630’da İl Kağan’ın esir alınması ve 682’de İlteriş Kağan ile Tonyukuk’un Çin hegemonyasına karşı ayaklanması birlikte düşünülmelidir. Hunlar denince Mete Han, kurultay denince devlet işleri için meclis, töre denince yazısız hukuk akla gelmelidir. Uygurlar denince de yerleşik yaşama geçen ilk Türk topluluklarından biri ve Orhun Yazıtları denince Türk tarihi için yazılı ilk kaynaklar arasında yer alan eserler hatırlanmalıdır.\n\nKapanış\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihini öğrenirken amaç, tek tek bilgileri karıştırmadan doğru yere yerleştirmektir. Göktürkler, Hunlar ve Uygurlar; kurultay, töre ve Orhun Yazıtları; ayrıca 552, 582, 630 ve 682 gibi tarihler bu konunun omurgasını oluşturur. Bu bilgileri devletler, kavramlar ve tarihler arasında doğru bağ kurarak çalışırsanız, sınavda sorular daha kolay ve daha net görünür.",{"title":24,"summary":65,"body":66},"Bu anlatım, İslamiyet öncesi Türk tarihinin temel siyasi yapıları, Göktürkler, Hunlar, Uygurlar ve önemli dönüm noktalarını ayrıntılı biçimde işler. Kurultay, töre, Orhun Yazıtları, 552, 582, 630, 682 ve 751 gibi sınavda sık sorulan kavram ve tarihler bağlam içinde açıklanır.","Giriş\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihi, Türklerin devlet kurma geleneğini, yönetim anlayışını ve kültürel sürekliliğini anlamak için temel bir alandır. KPSS’de bu konu, yalnızca tek tek devlet adlarını ezberlemekle değil, bu devletlerin hangi sırayla ortaya çıktığını, hangi kavramlarla yönetildiğini ve hangi kırılma noktalarında dönüşüm yaşadığını bilmekle ölçülür. Bu yüzden konuyu bir kronoloji gibi değil, birbirini etkileyen siyasi ve toplumsal bir gelişmeler zinciri gibi görmek gerekir.\n\nBu dönemde karşımıza çıkan temel başlıklar arasında Hunlar, Göktürkler ve Uygurlar öne çıkar. Özellikle Göktürkler, Türk adını devlet adı olarak kullanmaları, yazılı kaynak bırakmaları ve siyasi teşkilat bakımından önemli bir yere sahip olmaları nedeniyle ayrı bir ağırlık taşır. Aynı zamanda kurultay ve töre gibi kavramlar, eski Türk devlet anlayışının sadece savaş ve fetihten ibaret olmadığını; bir hukuk, danışma ve düzen fikrine dayandığını gösterir.\n\nHunlar ve İlk Devlet Geleneği\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihinin en erken siyasi örnekleri arasında Hunlar yer alır. Hunlar, bilinen ilk Türk devletleri arasında sayılır. Bu bilgi, sınavda çoğu zaman “ilk” vurgusuyla çıkar ve Türklerin devlet kurma geleneğinin ne kadar eskiye gittiğini gösterir. Hunları yalnızca bir topluluk olarak değil, Türk siyasi tarihinde başlangıç halkalarından biri olarak düşünmek gerekir.\n\nHunlar içinde Asya Hun Devleti özellikle önemlidir. Bu devletin bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır. Teoman adı, erken dönem Türk siyasi tarihinin başlangıç figürlerinden biri olarak akılda tutulmalıdır. Sınavlarda hükümdar adı ile devletin eşleştirilmesi istenir; bu yüzden Teoman bilgisinin Asya Hun Devleti ile birlikte öğrenilmesi gerekir.\n\nAsya Hun Devleti’nin en önemli hükümdarlarından biri Mete Han’dır. Mete Han, Hun tarihinin en çok öne çıkan isimlerindendir ve bu yönüyle tarih bilgisinde merkezi bir konuma sahiptir. KPSS açısından Mete Han’ın önemini, devlet tarihinin önemli hükümdarlarından biri olarak bilmek yeterlidir; burada ana amaç, Hunların güçlü bir devlet geleneğine sahip olduğunu göstermesidir. Böylece sonraki Türk devletlerinde görülecek siyasi sürekliliğin ilk işaretleri anlaşılmış olur.\n\nAsya Hun Devleti’nin başkenti Ötüken’di. Ötüken, Türk tarihi açısından sadece bir başkent adı değil, aynı zamanda devlet merkezinin sembolik önemini de düşündüren bir kavramdır. Devlet merkezinin nerede olduğu bilgisi, sadece coğrafi bir ayrıntı değil, siyasi otoritenin odağını göstermesi bakımından önem taşır. Sınavlarda başkentler sıkça sorulabildiği için Ötüken’in Asya Hun Devleti ile birlikte bilinmesi gerekir.\n\nGöç ve Avrupa’ya Geçiş Süreci\n\nHun tarihinin önemli kırılma noktalarından biri, Avrupa’ya geçiş sürecidir. Hunların Avrupa’ya geçişi Balamir önderliğinde 375 yılında gerçekleşmiştir. Bu tarih ve lider adı, özellikle kronoloji sorularında karşımıza çıkabilir. Burada önemli olan, Türk tarihinin yalnızca Orta Asya içinde değil, daha geniş bir coğrafyada da etkili olduğunun görülmesidir.\n\n375 yılı, Hun hareketliliğinin yeni bir alana taşındığını gösteren dönüm noktalarından biridir. Balamir adıyla birlikte bu bilgi öğrenildiğinde, Hunların tarihsel etkisinin yönü daha iyi anlaşılır. Böylece Türk tarihindeki göç, yayılma ve siyasi etkinin coğrafya değiştirme boyutu da kavranmış olur. KPSS’de bu tür bilgiler genellikle “hangi olay, hangi tarihte, hangi liderle?” şeklinde sorulur.\n\nGöktürkler ve Türk Adı\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihinin en önemli devletlerinden biri Göktürklerdir. Göktürkler, Orta Çağ’da Orta Asya’da yaşamış göçebe bir Türk halkları konfederasyonu olarak tanımlanır. Bu ifade, onların yalnızca tek bir boydan oluşmadığını, bir topluluklar birliği şeklinde örgütlendiklerini anlatır. Aynı zamanda göçebe yaşam tarzı, bu dönemin sosyal ve ekonomik yapısını anlamak açısından temel bir özelliktir.\n\nGöktürkler, tarihî kaynaklarda 542 yılından itibaren görünür. Bu bilgi, devletin ortaya çıkış sürecini erken bir aşamada takip edebilmemiz açısından önemlidir. 542 yılının bilinmesi, Göktürk tarihini yalnızca kuruluş yılıyla değil, görünürlük süreciyle birlikte değerlendirmeyi sağlar. Bu tip ayrıntılar sınavda bazen karıştırılır; çünkü bir devletin tarih sahnesine çıkışı ile bağımsızlığını ilan etmesi aynı şey olmayabilir.\n\nGöktürkler, 552 yılında bağımsızlıklarını kazanmıştır. Bu tarih, Göktürk tarihinin temel dönüm noktasıdır ve mutlaka ezberlenmesi gereken bir yıldır. 542’den 552’ye giden süreç, devletin tarih sahnesinde görünür hâle gelmesinden bağımsızlık kazanmasına uzanan gelişmeyi gösterir. KPSS’de bu tarihin hem kuruluş hem bağımsızlık bağlamıyla sorulabileceği unutulmamalıdır.\n\nGöktürk Kağanlığı’nın kurucusu Bumin Kağan’dır. Göktürkler, Bumin Kağan’ın önderliğinde Göktürk Kağanlığı’nı kurmuştur. Bu ifade, devletin kuruluşunda liderlik unsurunun ne kadar belirleyici olduğunu açıkça gösterir. Bumin Kağan adı, hem kuruluş sorularında hem de Göktürklerin siyasi başlangıcını anlatan sorularda mutlaka akılda tutulmalıdır.\n\nAynı bilgi, farklı biçimlerde de sorulabilir. Göktürk Kağanlığı 552 yılında kurulmuştur ve bağımsızlık da bu yıl kazanılmıştır. Bu nedenle 552 yılı, hem kuruluş hem de bağımsızlık açısından çift yönlü önem taşır. Sınav açısından en güvenli yaklaşım, 552 yılını Göktürklerin yükseliş yılı olarak zihinde sabitlemektir.\n\nGöktürkler, siyasi yapılara Türk adını vermeleri bakımından Türk kültür ve edebiyat tarihinde önemlidir. Ayrıca Göktürkler, “Türk” adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti kabul edilir. Bu nokta çok önemlidir; çünkü burada sadece bir devlet adı meselesi yoktur, aynı zamanda kimlik ve siyasi adlandırma meselesi vardır. Türk adının doğrudan devlet adı olması, bu devletin tarihsel ve kültürel değerini artırır.\n\nBu nedenle Göktürkler, “Türk” adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti olarak ayrı bir yere yerleşir. Sınavlarda bu bilgi çoğu zaman “ilk kez hangi devlet Türk adını kullanmıştır?” biçiminde sorulur. Doğru cevabın Göktürkler olduğu unutulmamalıdır. Bu bilgi, Türk kültür ve edebiyat tarihi açısından da önemlidir; çünkü siyasi yapı ile kimlik arasında doğrudan bir bağ kurar.\n\nKurultay ve Töre\n\nEski Türk devlet anlayışını anlamak için yalnızca hükümdar adlarını bilmek yetmez; yönetim mekanizmasını da bilmek gerekir. Bu noktada kurultay kavramı öne çıkar. Kurultay, eski Türklerde önemli devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir. Bu tanım, eski Türklerde yönetimin tek kişinin iradesiyle sınırlı olmadığını, danışma esasına dayalı bir yönü bulunduğunu gösterir.\n\nKurultay, devlet işlerinin tartışıldığı bir alan olduğu için siyasi kararların alınmasında önemlidir. Bu kavramı bilmek, Türk devlet geleneğinde ortak akıl ve görüş alışverişinin yerini anlamayı sağlar. KPSS’de kurultay, genellikle “meclis”, “danışma”, “devlet işleri” gibi anahtar ifadelerle sorulabilir. Bu nedenle kurultayın işlevi ezberden çok anlam ilişkisiyle öğrenilmelidir.\n\nEski Türk devlet anlayışında bir diğer temel kavram töredir. Töre, yazısız hukuk kurallarıdır. Bu ifade, Türk devletlerinde düzenin yalnızca anlık kararlarla değil, gelenek haline gelmiş kurallarla sağlandığını anlatır. Yazısız olması, bu kuralların sözlü ve geleneksel bir yapıda aktarıldığını düşündürür.\n\nTöre, eski Türklerde devlet düzeninin omurgasıdır. Kurultay nasıl karar alma ve görüşme alanını ifade ediyorsa, töre de o kararların ve toplumsal düzenin dayandığı hukuki zemini ifade eder. Bu iki kavram birlikte düşünüldüğünde eski Türk devlet yapısının hem danışmaya hem de kurallılığa dayandığı anlaşılır. Sınavda bu iki kavramın karıştırılmaması gerekir; kurultay meclistir, töre ise hukuk kurallarıdır.\n\nGöktürklerde Bölünme ve Çöküş Süreci\n\nGöktürk tarihini bilirken yalnız kuruluşu değil, parçalanma sürecini de öğrenmek gerekir. Göktürk Kağanlığı 582 yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır. Bu ayrılma, devletin gücünde yaşanan değişimi ve siyasi birliğin zayıflamasını gösteren önemli bir aşamadır. 582 yılı, Göktürk tarihindeki büyük kırılma noktalarından biridir.\n\nGöktürklerin ikiye ayrılması, devletlerin büyümesi kadar yönetilmesinin de zorlaştığını düşündürür. Doğu ve batı ayrımı, siyasi merkezileşmenin zayıfladığı durumlarda sık görülen bir sonuç olarak öğrenilmelidir. Sınavlarda bu tarih bazen tek başına, bazen de “hangi olay gerçekleşmiştir?” şeklinde sorulur. Doğru cevabın 582 yılında doğu ve batı ayrılığı olduğu bilinmelidir.\n\nBu ayrılma bilgisi, Göktürklerin tarihindeki sonraki gelişmeleri anlamak için de önemlidir. Çünkü siyasi birlik bozulduğunda devletin dış etkiler karşısında daha kırılgan hâle gelmesi mümkündür. Bu yüzden 582 yılı, yalnızca bir takvim bilgisi değil, aynı zamanda bir siyasi dönüşüm anıdır.\n\n630 yılına gelindiğinde İl Kağan’ın esir alındığı görülür. İl Kağan’ın esir alınması 630 yılında gerçekleşmiştir. Bu bilgi, Göktürklerin zayıflama sürecinde önemli bir aşamayı gösterir. Bir hükümdarın esir alınması, devlet otoritesinin ciddi biçimde sarsıldığını düşündüren güçlü bir işarettir.\n\n630 yılı, Göktürk tarihindeki çöküş ve dış baskıların etkisini anlamak açısından önemlidir. İl Kağan’ın esir alınmasıyla birlikte siyasi bağımsızlığın ne kadar kırılgan hâle gelebileceği anlaşılır. KPSS’de bu tür olaylar genellikle yıl ve kişi eşleştirmesi şeklinde sorulur. Bu nedenle 630 yılı ile İl Kağan adı birbirinden ayrı düşünülmemelidir.\n\nİkinci Göktürk Kağanlığı ve Diriliş\n\nGöktürklerin tarihi yalnızca ilk kağanlıkla sınırlı değildir. İlteriş Kağan, İkinci Göktürk Kağanlığı’nı 682 yılında kurmuştur. Bu bilgi, Göktürk tarihinin yeniden canlanma dönemini gösterir. Devletin bir kez zayıflaması, tamamen tarihten silinmesi anlamına gelmez; bazen yeni bir siyasi yapılanma ortaya çıkar.\n\nİlteriş Kağan, 682 yılında Çin hegemonyasına karşı ayaklanmıştır. İlteriş Kağan ve Tonyukuk, 682 yılında Çin hegemonyasına karşı ayaklanmıştır. Bu iki bilgi birlikte düşünüldüğünde, ikinci Göktürk siyasi hareketinin yalnızca bir kuruluş değil, aynı zamanda bir kurtuluş ve direniş hareketi olduğu anlaşılır. Çin hegemonyasına karşı ayaklanma, bağımsızlık fikrinin yeniden canlanması demektir.\n\n682 yılı bu yüzden çift katmanlı bir tarihtir. Bir yanda İlteriş Kağan’ın önderliğinde yeni bir kağanlığın kuruluşu, diğer yanda Çin hegemonyasına karşı bir ayaklanma vardır. Sınavlarda bu tarih çok önemlidir; çünkü öğrenciler bazen 552 ile 682’yi karıştırabilir. 552 ilk Göktürk bağımsızlığı ve kuruluşunu, 682 ise İkinci Göktürk Kağanlığı’nın kuruluşunu ifade eder.\n\nİlteriş Kağan ve Tonyukuk’un birlikte anılması da önemlidir. Bu birlikte anılış, siyasi mücadelenin tek bir kişiyle değil, ortak bir hareketle yürütüldüğünü gösterir. KPSS açısından bu, “kim, hangi olayda, ne yapmıştır?” sorularına dikkatle bakmayı gerektirir. İlteriş Kağan’ın Çin hegemonyasına karşı ayaklanması, ikinci Göktürk tarihinin temel başlangıç noktasıdır.\n\nOrhun Yazıtları ve Yazılı Kültür\n\nGöktürk döneminin en önemli miraslarından biri Orhun Yazıtlarıdır. Orhun Yazıtları, Göktürk döneminden günümüze ulaşan temel kaynak olarak kabul edilir. Aynı zamanda Türk tarihi için yazılı ilk kaynaklar arasında yer alır. Bu nedenle hem tarih bilimi hem de Türk kültür tarihi açısından çok büyük bir öneme sahiptir.\n\nOrhun Yazıtları’nın önemi, sadece eski bir metin olmasından gelmez. Bu yazıtlar, Göktürk dönemine doğrudan ışık tutan temel malzeme niteliğindedir. Tarihî olayları anlamada yazılı kaynakların önemi düşünüldüğünde, bu yazıtların değeri daha iyi anlaşılır. Sınavlarda Orhun Yazıtları çoğunlukla “ilk yazılı kaynak”, “temel kaynak” ya da “Göktürklerden kalan en önemli eser” şeklinde sorulabilir.\n\nBu yazıtlar aynı zamanda Türklerin yazılı kültürle ilişkisini gösterir. İslamiyet öncesi Türk tarihi çoğu zaman göçebe yaşamla anılsa da, Orhun Yazıtları bu dönemde yazının da kullanıldığını ortaya koyar. Böylece Türk tarihindeki kültürel gelişmenin yalnızca sözlü gelenekle sınırlı olmadığı anlaşılır. Bu durum, eski Türk tarihini tek boyutlu görmeyi engeller.\n\nUygurlar ve Yerleşik Hayat\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihinin bir diğer önemli topluluğu Uygurlardır. Uygurlar, yerleşik yaşama geçen ilk Türk topluluklarından biridir. Bu bilgi, Türk tarihindeki yaşam biçimi değişimini anlamak için çok önemlidir. Çünkü göçebe yaşamdan yerleşik yaşama geçiş, toplumsal ve kültürel yapıda büyük etkiler yaratır.\n\nUygurların yerleşik hayata geçmesi, onları diğer erken Türk topluluklarından ayıran temel özelliklerden biri olarak öğrenilmelidir. Bu yönleriyle Uygurlar, sadece bir siyasi yapı değil, aynı zamanda yaşam tarzı değişimini temsil eder. KPSS’de bu bilgi “ilk yerleşik Türk topluluğu” şeklinde doğrudan sorulabilir. Bu nedenle Uygurların bu özelliği net biçimde bilinmelidir.\n\nYerleşik hayat, tarihsel açıdan önemli bir dönüşümdür. Çünkü bu durum, üretim, düzen, sosyal yapı ve kültürel faaliyetlerde farklılık yaratır. Ancak burada önemli olan, verilen bilgiye sadık kalarak Uygurların bu dönüşümde ilklerden biri olduğunu bilmektir. Bu bilgi, onları İslamiyet öncesi Türk tarihindeki özel bir yere yerleştirir.\n\nTarihlerin Birbirinden Ayrılması\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihinde tarihler çok önemlidir ve birbirine karıştırılmamalıdır. 375, Hunların Avrupa’ya geçişidir. 476, Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışıdır. 542, Göktürklerin tarihî kaynaklarda görünür olduğu yıldır. 552, Göktürklerin bağımsızlık kazandığı ve Göktürk Kağanlığı’nın kurulduğu yıldır. 582, Göktürk Kağanlığı’nın doğu ve batı olarak ikiye ayrıldığı yıldır.\n\n630, İl Kağan’ın esir alındığı yıldır. 682, İlteriş Kağan’ın ve Tonyukuk’un Çin hegemonyasına karşı ayaklandığı ve İkinci Göktürk Kağanlığı’nın kurulduğu yıldır. 751, Talas Savaşı’nın gerçekleştiği yıldır. 1237 ise İtil Bulgar Devleti’ne Altın Orda Devleti’nin son verdiği yıldır. Bu zincir, İslamiyet öncesi Türk tarihinin geniş zaman çizgisini anlamak için kullanılır.\n\nTarih sorularında en sık yapılan hata, benzer yılları karıştırmaktır. Özellikle 552, 582, 630 ve 682 yılları Göktürk tarihi için bir arada öğrenilmelidir. 552 kuruluş ve bağımsızlık, 582 bölünme, 630 esir alınma, 682 ikinci kuruluş ve ayaklanmadır. Bu mantık oturduğunda soru çözmek kolaylaşır.\n\nSık Karıştırılan Noktalar\n\nBu konuda en çok karıştırılan noktalardan biri, Göktürklerin hangi özelliğinin neden önemli olduğudur. Göktürkler, Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti kabul edilir. Bu bilgi, onları yalnızca güçlü bir siyasi yapı değil, aynı zamanda Türk kimliğinin devlet adıyla görünür olduğu ilk örneklerden biri hâline getirir. Bu yüzden “ilk kez Türk adını hangi devlet kullanmıştır?” sorusunun cevabı Göktürklerdir.\n\nBir diğer karışıklık kurultay ve töre arasındadır. Kurultay, devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir. Töre ise yazısız hukuk kurallarıdır. Yani kurultay karar mekanizmasını, töre ise hukuk düzenini anlatır. Bu ikisini birbirine karıştırmamak, hem kavramsal sorularda hem de yorum sorularında büyük avantaj sağlar.\n\nGöktürkler için 552 ve 682 yılları da çok karıştırılır. 552, Bumin Kağan’ın önderliğinde Göktürk Kağanlığı’nın kurulduğu ve bağımsızlığın kazanıldığı yıldır. 682 ise İlteriş Kağan’ın ikinci kağanlığı kurduğu, Tonyukuk ile birlikte Çin hegemonyasına karşı ayaklandığı yıldır. Bu farkı bilmek, kronoloji sorularında hata yapmayı önler.\n\n630 yılı da ayrı bir dikkat gerektirir. İl Kağan’ın esir alınması, Göktürklerin zayıflama dönemini gösterir. Bu tarih, kuruluş ya da yükseliş değil, aksine siyasi baskı ve çözülme işareti olarak düşünülmelidir. Böylece olayların yönü daha iyi ayırt edilir.\n\nTalas Savaşı ve Tarihsel Çizgi\n\nTalas Savaşı 751 yılında gerçekleşmiştir. Bu bilgi, İslamiyet öncesi Türk tarihi anlatılırken zaman çizgisini genişletmek için önemlidir. Göktürklerden sonra gelen tarihsel süreçler içinde yer alan bu savaş, kronolojinin doğru kurulmasına yardımcı olur. KPSS’de bazen doğrudan savaştan çok, tarih bilgisi istenir.\n\n751 tarihini bilmek, sadece bir sayı ezberlemek değildir. Bu tarih, Türk tarihinin Orta Çağ içindeki akışını takip etmede bir işaret noktasıdır. Özellikle Göktürk dönemi, Uygurlar ve sonraki gelişmeler arasında zaman ilişkisi kurmak isteyen aday için bu tür tarihler önemlidir. Soru kökünde savaşın adı verilip yıl sorulabilir ya da yıl verilerek olay sorulabilir.\n\nİtil Bulgarları ve Tarihsel Devamlılık\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihi anlatımı, yalnızca Orta Asya devletleriyle sınırlı değildir. İtil Bulgar Devleti’ne 1237’de Altın Orda Devleti son vermiştir. Bu bilgi, Türk tarihinin daha sonraki dönemlere uzanan devamlılığını gösterir. Her ne kadar konu başlığı İslamiyet öncesi Türk tarihi olsa da, bu tür tarihlerin bilinmesi kronolojik bütünlük açısından önemlidir.\n\n1237 tarihi, bir devletin sona erişini gösterir ve sınavlarda yılların dikkatli öğrenilmesini gerektirir. Bu bilgi, erken Türk tarihinin yalnızca kuruluş ve yükselişlerden değil, yıkılış ve sona eriş süreçlerinden de oluştuğunu hatırlatır. Böylece tarih, tek yönlü bir anlatı olmaktan çıkar ve bir süreklilik hâline gelir.\n\nKapanış\n\nİslamiyet öncesi Türk tarihi, Türklerin devlet kurma yeteneğini, toplumsal düzenini ve kültürel kimliğini anlamak için temel bir alandır. Hunlardan Göktürklere, oradan Uygurlara uzanan çizgi; kurultay, töre ve Orhun Yazıtları gibi kavramlarla birlikte düşünüldüğünde çok daha anlamlı hâle gelir. Bu dönem, yalnızca savaşların ve hükümdarların tarihi değil, aynı zamanda yönetim biçimi, hukuk anlayışı ve yazılı kültürün de tarihidir.\n\nKPSS için en önemli yaklaşım, olayları yıllarıyla birlikte, sebepleri ve sonuçlarıyla birlikte öğrenmektir. Göktürkler için 542, 552, 582, 630 ve 682; Hunlar için Teoman, Mete Han, Ötüken ve 375; Uygurlar için yerleşik hayat; Orhun Yazıtları için temel yazılı kaynak bilgisi bu konunun omurgasını oluşturur. Bu omurgayı doğru kuran aday, soru köklerinde geçen ayrıntıları daha kolay eşleştirir.\n\nSon olarak, bu konuda ezber kadar anlam da önemlidir. Kurultay neden meclistir, töre neden hukuktur, Göktürkler neden özel kabul edilir, Uygurların yerleşik hayatı neden önemlidir gibi soruları zihinde netleştirmek, sınav başarısını güçlendirir. Böylece İslamiyet öncesi Türk tarihi, dağınık bilgi yığını olmaktan çıkar ve kendi içinde tutarlı bir tarih anlatısına dönüşür.",[68,74,80,84,89,93,97,102,105,108,112,115,118,120,122,126,130,133,135,140,144,147,151,154,158,161,165,169,173,176,180,184,187,190,193,196,200,203,206,210,214,217,220,224,228,232,236,239,242,246,250,253,256,260,264,268,272,275,279,282],{"type":69,"type_label":70,"statement":71,"statement_masked":72,"canonical_answer":73},"concept","Kavram","Orhun Yazıtları, Göktürk döneminden günümüze ulaşan temel kaynak olarak kabul edilir.","____, Göktürk döneminden günümüze ulaşan temel kaynak olarak kabul edilir.","Orhun Yazıtları",{"type":75,"type_label":76,"statement":77,"statement_masked":78,"canonical_answer":79},"fact","Olgu","Asya Hun Devleti’nin başkenti Ötüken’di.","Asya Hun Devleti’nin başkenti ____’di.","Ötüken",{"type":75,"type_label":76,"statement":81,"statement_masked":82,"canonical_answer":83},"Göktürk Kağanlığı’nın kurucusu Bumin Kağan’dır.","Göktürk Kağanlığı’nın kurucusu ____’dır.","Bumin Kağan",{"type":85,"type_label":26,"statement":86,"statement_masked":87,"canonical_answer":88},"date","Göktürkler, 552 yılında bağımsızlık kazandı.","Göktürkler, ____ yılında bağımsızlık kazandı.","552",{"type":75,"type_label":76,"statement":90,"statement_masked":91,"canonical_answer":92},"Asya Hun Devleti’nin bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır.","Asya Hun Devleti’nin bilinen ilk hükümdarı ____’dır.","Teoman",{"type":85,"type_label":26,"statement":94,"statement_masked":95,"canonical_answer":96},"Talas Savaşı 751 yılında gerçekleşmiştir.","Talas Savaşı ____ yılında gerçekleşmiştir.","751",{"type":98,"type_label":99,"statement":100,"statement_masked":100,"canonical_answer":101},"rule","Kural","Töre, Türk toplumunda yazılı olmayan hukuk kurallarıdır.",null,{"type":75,"type_label":76,"statement":103,"statement_masked":104,"canonical_answer":83},"Göktürk Kağanlığı, Bumin Kağan’ın önderliğinde kuruldu.","Göktürk Kağanlığı, ____’ın önderliğinde kuruldu.",{"type":75,"type_label":76,"statement":106,"statement_masked":107,"canonical_answer":73},"Orhun Yazıtları, Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleridir.","____, Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleridir.",{"type":75,"type_label":76,"statement":109,"statement_masked":110,"canonical_answer":111},"Göktürkler, \"Türk\" adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti kabul edilir.","____, \"Türk\" adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti kabul edilir.","Göktürkler",{"type":85,"type_label":26,"statement":113,"statement_masked":114,"canonical_answer":88},"Kök Türk Devleti 552 yılında kurulmuştur.","Kök Türk Devleti ____ yılında kurulmuştur.",{"type":75,"type_label":76,"statement":116,"statement_masked":117,"canonical_answer":83},"Bumin Kağan, Kök Türk Devleti’nin kurucusudur.","____, Kök Türk Devleti’nin kurucusudur.",{"type":69,"type_label":70,"statement":119,"statement_masked":119,"canonical_answer":101},"Kurultay, eski Türklerde önemli devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir.",{"type":69,"type_label":70,"statement":121,"statement_masked":121,"canonical_answer":101},"Töre, eski Türk devlet anlayışında yazısız hukuk kurallarıdır.",{"type":85,"type_label":26,"statement":123,"statement_masked":124,"canonical_answer":125},"İlteriş Kağan, İkinci Göktürk Kağanlığı’nı 682 yılında kurmuştur.","İlteriş Kağan, İkinci Göktürk Kağanlığı’nı ____ yılında kurmuştur.","682",{"type":85,"type_label":26,"statement":127,"statement_masked":128,"canonical_answer":129},"Göktürkler 582 yılında doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır.","Göktürkler ____ yılında doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır.","582",{"type":75,"type_label":76,"statement":131,"statement_masked":131,"canonical_answer":132},"Asya Hun Devleti’nde devletin doğu ve batı olarak ikiye ayrıldığı yönetim anlayışı ikili teşkilat olarak adlandırılır.","İkili teşkilat, devletin doğu-batı şeklinde yönetilmesidir.",{"type":69,"type_label":70,"statement":134,"statement_masked":134,"canonical_answer":101},"Kut anlayışı, hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılmasıdır.",{"type":136,"type_label":137,"statement":138,"statement_masked":138,"canonical_answer":139},"definition","Tanım","Göktürkler, Orta Asya’da adlarında \"Türk\" adı geçen ilk Türk devletidir.","İlk adında Türk geçen Türk devleti Göktürklerdir.",{"type":75,"type_label":76,"statement":141,"statement_masked":142,"canonical_answer":143},"Asya Hun Devleti'nin en önemli hükümdarlarından biri Mete Han'dır.","Asya Hun Devleti'nin en önemli hükümdarlarından biri ____'dır.","Mete Han",{"type":75,"type_label":76,"statement":145,"statement_masked":146,"canonical_answer":73},"Orhun Yazıtları, Türk tarihi için yazılı ilk kaynaklar arasında yer alır.","____, Türk tarihi için yazılı ilk kaynaklar arasında yer alır.",{"type":75,"type_label":76,"statement":148,"statement_masked":149,"canonical_answer":150},"Uygurlar, yerleşik yaşama geçen ilk Türk topluluklarından biridir.","____, yerleşik yaşama geçen ilk Türk topluluklarından biridir.","Uygurlar",{"type":75,"type_label":76,"statement":152,"statement_masked":153,"canonical_answer":83},"Göktürk Kağanlığı’nı Bumin Kağan’ın önderliğindeki Göktürkler kurdu.","Göktürk Kağanlığı’nı ____’ın önderliğindeki Göktürkler kurdu.",{"type":85,"type_label":26,"statement":155,"statement_masked":156,"canonical_answer":157},"Yen-Men Kuşatması MS 615 yılında gerçekleşmiştir.","Yen-Men Kuşatması MS ____ yılında gerçekleşmiştir.","615",{"type":85,"type_label":26,"statement":159,"statement_masked":160,"canonical_answer":125},"İlteriş Kağan, İkinci Göktürk Kağanlığı kurulmadan önce 682 yılında Çin hegemonyasına karşı ayaklandı.","İlteriş Kağan, İkinci Göktürk Kağanlığı kurulmadan önce ____ yılında Çin hegemonyasına karşı ayaklandı.",{"type":85,"type_label":26,"statement":162,"statement_masked":163,"canonical_answer":164},"Batı Roma İmparatorluğu 476 yılında yıkılmıştır.","Batı Roma İmparatorluğu ____ yılında yıkılmıştır.","476",{"type":75,"type_label":76,"statement":166,"statement_masked":167,"canonical_answer":168},"İtil Bulgar Devleti’ne 1237’de Altın Orda Devleti son verdi.","İtil Bulgar Devleti’ne ____’de Altın Orda Devleti son verdi.","1237",{"type":85,"type_label":26,"statement":170,"statement_masked":171,"canonical_answer":172},"Kavimler Göçü sonucunda Roma İmparatorluğu 395 yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır.","Kavimler Göçü sonucunda Roma İmparatorluğu ____ yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır.","395",{"type":75,"type_label":76,"statement":174,"statement_masked":174,"canonical_answer":175},"Hunlar, Orta Asya’da bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti olarak kabul edilir.","Orta Asya’da bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti Hunlardır.",{"type":85,"type_label":26,"statement":177,"statement_masked":178,"canonical_answer":179},"İl Kağan’ın esir alınması 630 yılında gerçekleşmiştir.","İl Kağan’ın esir alınması ____ yılında gerçekleşmiştir.","630",{"type":75,"type_label":76,"statement":181,"statement_masked":182,"canonical_answer":183},"Hunların Avrupa’ya geçişi Balamir önderliğinde 375 yılında gerçekleşti.","Hunların Avrupa’ya geçişi Balamir önderliğinde ____ yılında gerçekleşti.","375",{"type":85,"type_label":26,"statement":185,"statement_masked":186,"canonical_answer":129},"Göktürk Kağanlığı, 582 yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrıldı.","Göktürk Kağanlığı, ____ yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrıldı.",{"type":75,"type_label":76,"statement":188,"statement_masked":189,"canonical_answer":83},"Göktürk Kağanlığı, Bumin Kağan’ın liderliğinde kuruldu.","Göktürk Kağanlığı, ____’ın liderliğinde kuruldu.",{"type":85,"type_label":26,"statement":191,"statement_masked":192,"canonical_answer":179},"İl Kağan, 630 yılında esir alındı.","İl Kağan, ____ yılında esir alındı.",{"type":85,"type_label":26,"statement":194,"statement_masked":195,"canonical_answer":125},"İlteriş Kağan ve Tonyukuk, 682 yılında Çin hegemonyasına karşı ayaklanmıştır.","İlteriş Kağan ve Tonyukuk, ____ yılında Çin hegemonyasına karşı ayaklanmıştır.",{"type":136,"type_label":137,"statement":197,"statement_masked":198,"canonical_answer":199},"Göktürkler, Orta Çağ’da Orta Asya’da yaşamış göçebe bir Türk toplulukları konfederasyonuydu.","Göktürkler, ____ydu.","Orta Çağ’da Orta Asya’da yaşamış göçebe bir Türk toplulukları konfederasyonu",{"type":85,"type_label":26,"statement":201,"statement_masked":202,"canonical_answer":129},"Göktürkler 582 yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır.","Göktürkler ____ yılında doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır.",{"type":85,"type_label":26,"statement":204,"statement_masked":205,"canonical_answer":88},"Göktürkler 552 yılında bağımsızlıklarını kazanmıştır.","Göktürkler ____ yılında bağımsızlıklarını kazanmıştır.",{"type":85,"type_label":26,"statement":207,"statement_masked":208,"canonical_answer":209},"Uygur Devleti’nin ilk hakanı Kutluk Bilge Kül Kağan’dır ve bu dönem 744-747 arasındadır.","Uygur Devleti’nin ilk hakanı Kutluk Bilge Kül Kağan’dır ve bu dönem ____ arasındadır.","744-747",{"type":85,"type_label":26,"statement":211,"statement_masked":212,"canonical_answer":213},"Orhun Yazıtları 8. yüzyılda dikilmiştir.","Orhun Yazıtları ____da dikilmiştir.","8. yüzyıl",{"type":85,"type_label":26,"statement":215,"statement_masked":216,"canonical_answer":157},"Yen-Men Kuşatması metinde MS 615 olarak verilmiştir.","Yen-Men Kuşatması metinde MS ____ olarak verilmiştir.",{"type":85,"type_label":26,"statement":218,"statement_masked":219,"canonical_answer":183},"Hunlar Balamir önderliğinde 375 yılında Karadeniz’in kuzeyinden batıya geçmiştir.","Hunlar Balamir önderliğinde ____ yılında Karadeniz’in kuzeyinden batıya geçmiştir.",{"type":75,"type_label":76,"statement":221,"statement_masked":222,"canonical_answer":223},"Hunlar, bilinen ilk Türk devletleri arasında yer alır.","____, bilinen ilk Türk devletleri arasında yer alır.","Hunlar",{"type":75,"type_label":76,"statement":225,"statement_masked":226,"canonical_answer":227},"Göktürkler, siyasi yapılara Türk adını vermeleri bakımından Türk kültür ve edebiyat tarihinde önemlidir.","Göktürkler, ____ bakımından Türk kültür ve edebiyat tarihinde önemlidir.","Siyasi yapılara Türk adını vermeleri",{"type":85,"type_label":26,"statement":229,"statement_masked":230,"canonical_answer":231},"Şipi Kağan’ın Sui İmparatoru Yang’ı kuşattığı Yen-Men Kuşatması MS 615’te gerçekleşti.","Şipi Kağan’ın Sui İmparatoru Yang’ı kuşattığı Yen-Men Kuşatması ____’te gerçekleşti.","MS 615",{"type":85,"type_label":26,"statement":233,"statement_masked":234,"canonical_answer":235},"Göktürkler kaynaklarda 542 yılından itibaren yer almaya başlamıştır.","Göktürkler kaynaklarda ____ yılından itibaren yer almaya başlamıştır.","542",{"type":75,"type_label":76,"statement":237,"statement_masked":237,"canonical_answer":238},"Göktürkler, siyasi yapıya Türk adını vermeleri bakımından Türk tarihinin önemli topluluklarındandır.","Siyasi yapılara Türk adını veren ilk topluluklardan biri",{"type":85,"type_label":26,"statement":240,"statement_masked":241,"canonical_answer":235},"Göktürkler, 542 yılından itibaren tarihî kaynaklarda yer almıştır.","Göktürkler, ____ yılından itibaren tarihî kaynaklarda yer almıştır.",{"type":75,"type_label":76,"statement":243,"statement_masked":244,"canonical_answer":245},"Mete döneminde Asya Hun Devleti en geniş sınırlarına ulaşmıştır.","____nde Asya Hun Devleti en geniş sınırlarına ulaşmıştır.","Mete dönemi",{"type":75,"type_label":76,"statement":247,"statement_masked":248,"canonical_answer":249},"Karabalgasun adı verilen şehir, Uygurlar döneminde başkent olarak kullanılmıştır.","____ adı verilen şehir, Uygurlar döneminde başkent olarak kullanılmıştır.","Karabalgasun",{"type":75,"type_label":76,"statement":251,"statement_masked":251,"canonical_answer":252},"Göktürkler, Türk adını ilk kez kurdukları siyasi yapılara vermeleriyle önem taşır.","Türk adını siyasi yapılara vermeleri",{"type":75,"type_label":76,"statement":254,"statement_masked":254,"canonical_answer":255},"Aşina Cieşeşuay, Şipi Kağan’ın oğluydu.","Şipi Kağan'ın oğlu",{"type":75,"type_label":76,"statement":257,"statement_masked":258,"canonical_answer":259},"Asya Hunlarının ilk yerleşim alanı Sarı Irmak’ın kuzeyiydi.","Asya Hunlarının ilk yerleşim alanı ____ydi.","Sarı Irmak’ın kuzeyi",{"type":75,"type_label":76,"statement":261,"statement_masked":262,"canonical_answer":263},"İslamiyet öncesi Türklerde kurultay, devlet işlerinin görüşüldüğü danışma meclisidir.","İslamiyet öncesi Türklerde ____, devlet işlerinin görüşüldüğü danışma meclisidir.","Kurultay",{"type":69,"type_label":70,"statement":265,"statement_masked":266,"canonical_answer":267},"İslamiyet öncesi Türk devletlerinde kut anlayışı, hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiği inancına dayanır.","İslamiyet öncesi Türk devletlerinde ____, hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiği inancına dayanır.","Kut anlayışı",{"type":75,"type_label":76,"statement":269,"statement_masked":270,"canonical_answer":271},"Bumin Kağan'dan sonra yönetimde Kara (İlci), Mukan ve Taspar kağanlar yer almıştır.","Bumin Kağan'dan sonra yönetimde ____ yer almıştır.","Kara (İlci), Mukan ve Taspar kağanlar",{"type":75,"type_label":76,"statement":273,"statement_masked":273,"canonical_answer":274},"Hunlar döneminde Avrupa’ya yapılan büyük Türk göçleri Kavimler Göçü’nün başlamasında etkili olmuştur.","Kavimler Göçü’nün başlamasında Hun baskısı etkili olmuştur.",{"type":75,"type_label":76,"statement":276,"statement_masked":277,"canonical_answer":278},"Göktürkler, Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında tarih ders kitaplarında Tukyular adıyla anılmıştır.","Göktürkler, Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında tarih ders kitaplarında ____ adıyla anılmıştır.","Tukyular",{"type":85,"type_label":26,"statement":280,"statement_masked":281,"canonical_answer":235},"Göktürkler tarihî kaynaklarda ilk kez 542 yılından itibaren görünür.","Göktürkler tarihî kaynaklarda ilk kez ____ yılından itibaren görünür.",{"type":85,"type_label":26,"statement":283,"statement_masked":284,"canonical_answer":285},"Taizong, 13 Ağustos 639’da Çelebi Kağan’ı başa geçirdi.","Taizong, ____’da Çelebi Kağan’ı başa geçirdi.","13 Ağustos 639",[287,292,295,300,305,307,309,311,313,316,321,326],{"type":288,"type_label":289,"title":290,"body":291},"ezber","Ezber","Töre–Kut ayrımı","Töre yazısız kuraldır; kut ise hükümdarlık yetkisinin Tanrı’dan gelmesidir.",{"type":288,"type_label":289,"title":293,"body":294},"Orhun = ilk yazılı kaynak","\"Orhun\"u görünce \"ilk yazılı kaynak\" diye hatırla; Türk tarihi için yazılı ilk kaynaklar arasındadır.",{"type":296,"type_label":297,"title":298,"body":299},"formul","Formül","Göktürk kronolojisi","552 bağımsızlık, 582 doğu-batı ayrılığı, 630 İl Kağan’ın esir alınması, 682 ayaklanma.",{"type":301,"type_label":302,"title":303,"body":304},"hap_bilgi","Hap bilgi","İlk Türk adı","Adında Türk geçen ilk Türk devleti Göktürklerdir.",{"type":301,"type_label":302,"title":306,"body":90},"İlk hükümdar",{"type":301,"type_label":302,"title":308,"body":100},"Töre nedir?",{"type":301,"type_label":302,"title":267,"body":310},"Kut anlayışına göre hükümdarlık yetkisi Tanrı tarafından verilir.",{"type":301,"type_label":302,"title":312,"body":211},"Yazıtların yüzyılı",{"type":301,"type_label":302,"title":314,"body":315},"İlk \"Türk\" adı","Devlet adı olarak \"Türk\" adını ilk kullanan Türk devleti Göktürklerdir.",{"type":317,"type_label":318,"title":319,"body":320},"karsilastirma","Karşılaştırma","İkili yönetim","İkili teşkilatta devlet doğu ve batı olarak ikiye ayrılarak yönetilir.",{"type":322,"type_label":323,"title":324,"body":325},"tuzak","Tuzak","Kavimler Göçü tuzağı","Kavimler Göçü’nün başlamasında Hun baskısı etkili olmuştur; nedeni Hunların Avrupa’ya yaptığı büyük göçlerdir.",{"type":322,"type_label":323,"title":327,"body":328},"Töre mi, Kurultay mı?","Kurultay meclistir; töre ise yazısız hukuk kurallarıdır. İkisini karıştırma.",[330,335,341,346,352,360,366,374,380],{"id":30,"slug":31,"name":29,"category":331,"tools":334},{"value":332,"label":333},"kamu","Kamu & Öğretmenlik",{"puan_hesaplama":9,"sinava_ne_kadar_kaldi":15},{"id":336,"slug":337,"name":338,"category":339,"tools":340},2,"kpss-onlisans","KPSS Önlisans",{"value":332,"label":333},{"puan_hesaplama":9,"sinava_ne_kadar_kaldi":15},{"id":27,"slug":342,"name":343,"category":344,"tools":345},"kpss-ortaogretim","KPSS Ortaöğretim",{"value":332,"label":333},{"puan_hesaplama":9,"sinava_ne_kadar_kaldi":15},{"id":347,"slug":348,"name":349,"category":350,"tools":351},4,"ags","AGS",{"value":332,"label":333},{"puan_hesaplama":9,"sinava_ne_kadar_kaldi":9},{"id":353,"slug":354,"name":355,"category":356,"tools":359},5,"tyt","TYT",{"value":357,"label":358},"yks","Üniversiteye Giriş",{"puan_hesaplama":15,"sinava_ne_kadar_kaldi":15},{"id":361,"slug":362,"name":363,"category":364,"tools":365},6,"ayt","AYT",{"value":357,"label":358},{"puan_hesaplama":15,"sinava_ne_kadar_kaldi":15},{"id":367,"slug":368,"name":369,"category":370,"tools":373},7,"dgs","DGS",{"value":371,"label":372},"gecis","Geçiş & Lisansüstü",{"puan_hesaplama":15,"sinava_ne_kadar_kaldi":9},{"id":375,"slug":376,"name":377,"category":378,"tools":379},8,"ales","ALES",{"value":371,"label":372},{"puan_hesaplama":15,"sinava_ne_kadar_kaldi":9},{"id":381,"slug":382,"name":383,"category":384,"tools":387},9,"yds","YDS",{"value":385,"label":386},"yabanci-dil","Yabancı Dil",{"puan_hesaplama":9,"sinava_ne_kadar_kaldi":15},{"exam":389,"subjects":390},{"id":30,"slug":31,"name":29},[391,420,445,515,541],{"id":30,"name":392,"slug":393,"topic_count":361,"knowledge_card_count":394,"study_tip_count":395,"lesson_note_count":361,"topics":396},"Türkçe","turkce",112,72,[397,401,405,409,413,417],{"id":30,"name":398,"slug":399,"knowledge_card_count":400,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Sözcükte Anlam","sozcukte-anlam",22,{"id":336,"name":402,"slug":403,"knowledge_card_count":404,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Cümlede Anlam","cumlede-anlam",23,{"id":27,"name":406,"slug":407,"knowledge_card_count":408,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Paragraf","paragraf",15,{"id":347,"name":410,"slug":411,"knowledge_card_count":412,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Ses Bilgisi","ses-bilgisi",18,{"id":353,"name":414,"slug":415,"knowledge_card_count":416,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Yazım Kuralları","yazim-kurallari",16,{"id":361,"name":418,"slug":419,"knowledge_card_count":412,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Noktalama","noktalama",{"id":336,"name":421,"slug":422,"topic_count":353,"knowledge_card_count":423,"study_tip_count":424,"lesson_note_count":353,"topics":425},"Matematik","matematik",67,60,[426,431,435,438,441],{"id":367,"name":427,"slug":428,"knowledge_card_count":429,"study_tip_count":430,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Sayılar","sayilar",10,14,{"id":375,"name":432,"slug":433,"knowledge_card_count":434,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Bölme ve Bölünebilme","bolme-ve-bolunebilme",13,{"id":381,"name":436,"slug":437,"knowledge_card_count":434,"study_tip_count":429,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Rasyonel Sayılar","rasyonel-sayilar",{"id":429,"name":439,"slug":440,"knowledge_card_count":408,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Problemler","problemler",{"id":442,"name":443,"slug":444,"knowledge_card_count":416,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},11,"Geometri","geometri",{"id":27,"name":26,"slug":28,"topic_count":408,"knowledge_card_count":446,"study_tip_count":447,"lesson_note_count":408,"topics":448},681,92,[449,450,454,459,463,468,473,478,483,487,492,496,501,506,511],{"id":23,"name":24,"slug":25,"knowledge_card_count":424,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},{"id":451,"name":452,"slug":453,"knowledge_card_count":404,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},73,"İlk Türk İslam Devletleri","ilk-turk-islam-devletleri",{"id":455,"name":456,"slug":457,"knowledge_card_count":458,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},74,"Selçuklu Tarihi","selcuklu-tarihi",49,{"id":434,"name":460,"slug":461,"knowledge_card_count":462,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Osmanlı Tarihi","osmanli-tarihi",62,{"id":464,"name":465,"slug":466,"knowledge_card_count":467,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},75,"Osmanlı Kültür ve Medeniyeti","osmanli-kultur-ve-medeniyeti",43,{"id":469,"name":470,"slug":471,"knowledge_card_count":472,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},76,"Osmanlı Islahatları","osmanli-islahatlari",44,{"id":474,"name":475,"slug":476,"knowledge_card_count":477,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},77,"Trablusgarp, Balkan ve I. Dünya Savaşları","trablusgarp-balkan-ve-i-dunya-savaslari",25,{"id":479,"name":480,"slug":481,"knowledge_card_count":482,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},78,"Mondros, Cemiyetler ve Kuvayı Milliye","mondros-cemiyetler-ve-kuvayi-milliye",37,{"id":430,"name":484,"slug":485,"knowledge_card_count":486,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Kurtuluş Savaşı","kurtulus-savasi",66,{"id":488,"name":489,"slug":490,"knowledge_card_count":491,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},79,"Kurtuluş Savaşı Antlaşmaları","kurtulus-savasi-antlasmalari",20,{"id":408,"name":493,"slug":494,"knowledge_card_count":495,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"İnkılaplar","inkilaplar",63,{"id":497,"name":498,"slug":499,"knowledge_card_count":500,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},80,"Atatürk İlkeleri","ataturk-ilkeleri",34,{"id":502,"name":503,"slug":504,"knowledge_card_count":505,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},81,"Cumhuriyet Dönemi İç Politika","cumhuriyet-donemi-ic-politika",57,{"id":507,"name":508,"slug":509,"knowledge_card_count":510,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},82,"Atatürk Dönemi Dış Politika","ataturk-donemi-dis-politika",55,{"id":512,"name":513,"slug":514,"knowledge_card_count":467,"study_tip_count":347,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},83,"Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi","cagdas-turk-ve-dunya-tarihi",{"id":347,"name":516,"slug":517,"topic_count":353,"knowledge_card_count":518,"study_tip_count":424,"lesson_note_count":353,"topics":519},"Coğrafya","cografya",140,[520,524,529,533,537],{"id":416,"name":521,"slug":522,"knowledge_card_count":523,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Coğrafi Konum","cografi-konum",33,{"id":525,"name":526,"slug":527,"knowledge_card_count":528,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},17,"İklim Bilgisi","iklim-bilgisi",27,{"id":412,"name":530,"slug":531,"knowledge_card_count":532,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Yer Şekilleri","yer-sekilleri",36,{"id":534,"name":535,"slug":536,"knowledge_card_count":412,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},19,"Nüfus ve Yerleşme","nufus-ve-yerlesme",{"id":491,"name":538,"slug":539,"knowledge_card_count":540,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Türkiye Ekonomisi","turkiye-ekonomisi",26,{"id":353,"name":542,"slug":543,"topic_count":347,"knowledge_card_count":544,"study_tip_count":545,"lesson_note_count":347,"topics":546},"Vatandaşlık","vatandaslik",110,47,[547,551,555,559],{"id":548,"name":549,"slug":550,"knowledge_card_count":400,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},21,"Hukukun Temel Kavramları","hukukun-temel-kavramlari",{"id":400,"name":552,"slug":553,"knowledge_card_count":554,"study_tip_count":442,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Anayasa","anayasa",35,{"id":404,"name":556,"slug":557,"knowledge_card_count":558,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},"Temel Hak ve Özgürlükler","temel-hak-ve-ozgurlukler",28,{"id":560,"name":561,"slug":562,"knowledge_card_count":477,"study_tip_count":23,"lesson_note_count":30,"studied":9,"has_test":15,"has_detailed_note":15},24,"Yasama ve Yürütme","yasama-ve-yurutme",[564,568,572,575,579,582,586,589,592,595,598,601],{"slug":565,"title":566,"updated_at":567},"cerez-politikasi","Çerez Politikası","2026-07-18T02:17:56+00:00",{"slug":569,"title":570,"updated_at":571},"cikmis-sorular-telif-hakki","Çıkmış Sorular ve Telif Hakkı Politikamız","2026-07-16T13:25:14+00:00",{"slug":573,"title":574,"updated_at":571},"erisilebilirlik","Erişilebilirlik Beyanı",{"slug":576,"title":577,"updated_at":578},"gizlilik-politikasi","Gizlilik Politikası","2026-06-22T11:30:17+00:00",{"slug":580,"title":581,"updated_at":578},"hakkimizda","Hakkımızda",{"slug":583,"title":584,"updated_at":585},"iade-ve-teslimat","İade ve Teslimat Koşulları","2026-07-28T03:20:25+00:00",{"slug":587,"title":588,"updated_at":585},"iletisim","İletişim",{"slug":590,"title":591,"updated_at":578},"kullanim-kosullari","Kullanım Koşulları",{"slug":593,"title":594,"updated_at":578},"kvkk-aydinlatma-metni","KVKK Aydınlatma Metni",{"slug":596,"title":597,"updated_at":585},"mesafeli-satis-sozlesmesi","Mesafeli Satış Sözleşmesi",{"slug":599,"title":600,"updated_at":585},"on-bilgilendirme-formu","Ön Bilgilendirme Formu",{"slug":602,"title":603,"updated_at":578},"telif-hakki","Telif Hakkı"]